Cahit Zarifoğlu’nun Diriliş’te Yayımlanan Yabancılık Başlıklı Anlatısının Yazınsal Göstergebilim Yöntemi İle İncelenmesi

Abstract

Herhangi bir yazınsal anlatı değişik yöntemlerle incelenebilir. Her yöntem, anlatının ayrıntılarını veya anlatıda önemsediği şeyleri kendi ölçütleri çerçevesinde ortaya koyar. Anlatıları inceleyen yöntemlerden biri yazınsal göstergebilimdir. Bu yöntemde, yazınsal bir anlatı üç düzeyde incelenebilir. Bunlar söylemsel, anlatısal-göstergesel ve derin düzeydir. Anlatının söylemsel düzeyinde, ilk bakışta görülebilecek ögeler; kişi, zaman ve uzama dair betiler belirlenir. Bu betilerin beti-yerdeşlik ilişkisi konu edilir, karşıtlıklar belirlenir. Anlatısal-göstergesel düzey, incelemenin ikinci düzeyidir. Burada, metin kesitlerine ayrılır. Bu kesitler, metindeki zaman değişimi, uzam değişimi, kişi değişimi, mantık değişimi, duygu değişimi vs. ye göre şekillenebilir. Kesitlere ayırma, esasında, anlatıyı anlam kavşaklarına ayırma anlamına gelir. Anlatısal-göstergesel düzeyde, ayrıca, anlatıda yer alan eyleyenler tespit edilip bunlar bir şema ile gösterilir. Eyleyenlerin özellikleri, onların birbirleri ile ilişkileri ve işlevlerine göre belirlenir. Eyleyenler ve eyleyenlerin çeşitli eksenlerde (iletişim-güç-sözleşme-istek ekseni) oluşturdukları anlam yapıları da eyleyenlerle beraber belirlenir. Bu düzeydeki bir başka konu kipsel çözümlemelerdir. Burada da anlatı öznesinin, nesne ve karşıt özne ile ilgili durumları ortaya konur. Yazınsal göstergebilim çözümlemesinin son aşamasını derin düzey oluşturur. Bu aşamada, anlatının merkezindeki temel anlam-temel sözdizim incelenir. Anlatının diğer anlam katmanlarında elde edilen bulgular, buradaki bulgularla birleştirilerek yorumlanır ve anlatının anlam evreninin hangi ögeler tarafından oluşturulduğu açıklık kazanır. Böylece anlatının mesajı belirlenir. Bu çalışmada, Cahit Zarifoğlu’nun Sezai Karakoç tarafından çıkarılan Diriliş dergisinde yayımlanan Yabancılık başlıklı anlatısı, yazınsal göstergebilim inceleme ölçütlerine göre incelenecek Yabancılık’ın anlam oluşturma süreçleri ve anlamı ortaya konulmaya çalışılacaktır.

Kitap adı: DİRİLİŞ DERGİSİ ve SEZAİ KARAKOÇ -- Kitap Bölümü adı: Cahit Zarifoğlu’nun Diriliş’te Yayımlanan Yabancılık Başlıklı Anlatısının Yazınsal Göstergebilim Yöntemi İle İncelenmesi -- Yayımlayan: Gölcük Belediyesi -- Tarih: 2021 -- ISBN: 978-605-83339-4-9