Türkiye'de katılım bankacılığı

Abstract

GİRİŞ: Global ölçekte faizsiz finansın omurga kurumları bankalardır. Proje ortaklığı esaslı bir model teklif eden bu faizsiz finansal aracılık modelinin sermaye piyasaları mantığına daha yakın olsa da banka başlığında geliştiği görülür. İslamî finansın banka temelli ekonomilerde ön plana çıkmış olmasının bu noktada asıl belirleyici olduğu düşünülebilir. Türkiye örneği incelendiğinde benzer şekilde faizsiz finansın temel kurumları olarak bankalar ön plana çıkmıştır. Ülke uygulamasında katılım bankacılığı olarak bilinen İslamî bankacılık tecrübesinin 35 yılı aştığını da not etmek gerekir. Diğer İslamî finansal kurumlar Türkiye’de görece yenidir. Bunun yanında Türkiye’de finansal sistemin gelişimi içerisinde en büyük yenilik olarak katılım bankacılığının gösterilebileceği söylenebilir. Sermaye piyasası araç ve kurumları ile katılım sigortacılığı (tekâfül) uygulamalarının güçlü çıkışına ve başarılı şekilde gelişmesine rağmen katılım bankacılığının ilk gayret olarak görülmesinin tesirini sürdürdüğü gerçektir. Hatta birçokları ve birçok çalışma İslamî finans ifadesi kullandığında yanlış da olsa yalnız ve sadece katılım bankacılığını kastetmeye devam etmektedir. Örneğin İslamî finansal okuryazarlık başlığında geliştirilen ölçekler incelendiğinde bunların aslında İslamî bankacılık1 ölçekleri olduğu gibi durumlar görülebilecektir. Bu noktada anakronizm olduğu doğru olsa da katılım bankacılığına yüklenen anlam ve bu sektör bileşeninin pazarda aldığı pozisyonun bu türden bir hataya neden olması anlaşılabilir bir durumdur. Katılım bankacılığı fon fazlası olanlardan fon açığı olanlara doğru faizsiz finansal aracılık faaliyetidir. Katılım bankacılığı modeli faizsizlik ötesinde etik tabanı kuvvetli ilkeli bir finansal yapı öngörür. Finansal aracılık teorisinin orijinal yapısına uygun olarak asli faaliyet, reel (fiktif olmayan) iktisadi değerlerin transferi esasına dayanır. Bugün amacı dışında kullanılan konvansiyonel finans modeline karşı katılımcı bir model öngörülmüştür. Böylece finans teorisinin merkezinde katılım finansının yer aldığını tespit etmek yanlış olmaz. Sistem içerisinde katılım bankacılığının sürdürülebilirliğinin ve artan öneminin gerisinde ortaya konan katılımcı ve geniş tabanlı model dinamikleri yatar.