Türkiye'de tarımsal finansman için islami araçlar ve bir talep analizi

Abstract

Tarımın finansmanı konusu Türkiye'de finans sektörünün gelişim sürecinin merkezinde yer almaktadır. İktisadi faaliyetteki payı giderek azalmasına rağmen tarım sektörü ekonomik ve sosyal önemini muhafaza etmektedir. Buna mukabil 150 yılı aşan kurumsal tarım finansmanı tarihimizde şimdiye kadar İslami finansın sunduğu imkânlardan yeterince yararlanıldığını iddia etmek güçtür. Zira bankaların tarım kredilerinin %98'inden fazlası konvansiyonel bankalar tarafından sunulmakta, ülkemizdeki 6 katılım bankasının tarım kredilerinden aldığı pay ise 2019 yılı itibariyle %1.9 seviyesinde görülmektedir. Bu durum katılım bankalarının 2025 yılı stratejik hedeflerine ulaşmaları açısından önemli bir gelişme alanı olarak değerlendirilmektedir. Ayrıca bankalar dışında tarımın finansmanı alanındaki en önemli kaynak olan Tarım Kredi Kooperatifleri (TKK)'nin de İslami finansa yönelik artan bir ilgisi bulunmaktadır. Bu çalışmada Türkiye'de tarımın finansmanında kullanılabilecek Mudaraba, Müşareke, Muzaraa, Musakat, Muğarese, Murabaha, Bey'ul Ecel, Selem, İstisna ve İcare gibi İslami araçlar açıklanmaktadır. Araştırmanın saha çalışması olarak çiftçilerin İslami finans ve katılım bankacılığına yönelik bilgi düzeyi, tutum ve tercihlerini ölçmek üzere 37 ilde TKK ortağı 1902 çiftçiyle bir anket çalışması gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler Lojistik Regresyon, ki-kare (?2), Pearson korelasyon, bağımsız gruplar t testi, tek yönlü ANOVA testi gibi istatistiksel yöntemlerle analiz edilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre çiftçilerin %10'undan daha azı katılım bankalarıyla çalışmakta ve yaklaşık %60'ı ise katılım bankacılığı hakkında hiçbir şey bilmediklerini ifade etmektedirler. Katılımcıların yaş, eğitim seviyesi, gelir seviyesi, tarım dışı gelir durumu, tasarruf imkânı gibi demografik/ekonomik özellikleri ile katılım bankaları ile çalışma durumları ilişkilidir. Çiftçilerin katılım bankalarıyla çalışma olasılıklarının katılım bankacılığı bilgi düzeyi, katılım bankacılığının dine uygunluk algısı, tasarruf kabiliyeti gibi özelikleriyle pozitif; maliyet hassasiyeti ve yaş gibi özellikleriyle ise negatif ilişkisi tespit edilmiştir.

Financing agriculture has been in a central position throughout the development of the finance sector in Turkey. Despite its diminishing weight in the economic activity, agricultural sector maintains a significant importance in economic and social life in Turkey. However, it is hard to argue that the 150+ years old institutional agricultural finance has been benefited appropriately from the promising opportunities of the Islamic finance because more than 98% of the agricultural credits of the banking sector is provided by the conventional banks while the total share of the 6 Islamic banks in Turkey is only 1.9%. This is considered as a significant improvement area for the Islamic banks for them to reach their year 2025 strategic targets. Moreover, Agricultural Credit Cooperatives (ACC), which are the second largest institutional credit institutions after the banks, show increasing interest in Islamic finance. In this study, we have explained the Islamic instruments including Mudarabah, Musharakah, Muzara'ah, Musaqat, Mugharasah, Murabahah, Bai' Muajjal, Salam, Istisna'a ve Ijarah which can be used financing agriculture in Turkey. As per the field study, a survey conducted with 1902 farmer partners of ACCs in 37 provinces of Turkey in order to investigate the knowledge level, perception and preferences of farmers towards Islamic finance and participation banking. Survey data analyzed with statistical methods including Logistic Regression, chi-square (?2), Pearson correlation, independent samples t test and one way ANOVA test. According to the results, less than 10% of the participant farmers works with participation banks and approximately 60% of them declare they know nothing about Islamic finance. Demographic/economic factors such as age, education level, income level, non-agricultural income level and saving ability are significantly related to farmers' preference of using participation banks. While knowledge level, perception of religious compliance and saving ability have statistically significant positive relation with the probability of working with participation banks, cost concern and age have negative relation.