Mükemmeliyetçilik, Benlik Algısı ve Tanrı Algısı: Pekiştireç Duyarlılık Sistemlerinin Aracı Rolü

Abstract

Bu çalışmada benlik algısına ve Tanrı algısına dair oluşturulmuş iki modelin sınanması amaçlanmıştır. İlk modelde mükemmeliyetçilik ve benlik algısı arasındaki ilişkide pekiştireç duyarlılık sistemlerinin aracı rolü araştırılmıştır. İkinci modelde ise mükemmeliyetçilik ve Tanrı algısı arasındaki ilişkide pekiştireç duyarlılık sistemlerinin aracı rolü incelenmiştir. Çalışmada 145'i kadın (%61.4) ve 91'i erkek (%38.6) olmak üzere, 18-69 yaş aralığında (Ort .= 31.97; ss=12.95) 236 katılımcı örneklem grubunu oluşturmuştur. Veriler Demografik Bilgi Formu, Tanrı Algısı Ölçeği (TAÖ), Sosyal Karşılaştırma Ölçeği (SKÖ), APS Mükemmeliyetçilik Ölçeği (APS-MÖ) ve Pekiştireç Duyarlılık Ölçeği (PDÖ) kullanılarak toplanmıştır. Analiz sonuçlarına göre kadın katılımcıların PDÖ alt ölçekleri Davranışsal İnhibisyon Sistemi (DİS), Kaç ve Don puanlarının erkek katılımcıların puanlarından istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek olduğu; Olumsuz Tanrı Algısı ve PDÖ alt ölçeği Davranışsal Aktivasyon Sistemi (DAS) puanlarının ise daha düşük olduğu saptanmıştır. Korelasyon analizi sonuçlarına göre olumlu Tanrı algısının DAS ile pozitif yönde; olumsuz Tanrı algısının, DİS, Don alt ölçeği ve APS-MÖ uyumsuz mükemmeliyetçilik alt ölçeği ile pozitif yönde anlamlı düzeyde korelasyonlar gösterdiği tespit edilmiştir. PROCESS Macro V.3.4 programında yer alan model 4'ün uygulandığı aracılık analizinde ilk model için mükemmeliyetçilik ile olumsuz benlik algısı arasındaki ilişkide Don alt ölçeğinin tam aracı rolünün olduğu tespit edilmiştir. İkinci model için yapılan aracılık analizinde ise mükemmeliyetçilik ile olumsuz Tanrı algısı arasında DİS'in kısmi aracı rolü belirlenmiştir. Sonuç olarak, sempatik sinir sistemi ile bağlantılı Don alt ölçeğindeki aktivasyon artışının mükemmeliyetçilik şemasına sahip kişilerde benlik algısı üzerinde etkisinin olabileceği belirlenmiştir. Ayrıca kaygının ortaya çıkmasıyla beraber aktive olan DİS'in mükemmeliyetçilik ile Tanrı algısı arasındaki ilişkide aracı rolünün olduğu görülmüştür. DİS ve Don sistemleri daha yüksek olan bireylerin çelişkili bir mükemmeliyetçilik geliştirmeleri durumunda olumsuz benlik algısına ve olumsuz Tanrı algısına sahip olma olasılıkları yüksek olacaktır.