Kemalpaşazâde’nin Beyânü’l-Vücûd Risâlesi’nde Vahdet-i Vücûd ile İlgili görüşleri

Abstract

Konferans hakkında: Celâleddîn Devvânî (ö. 908/1502), İslam düşünce geleneğinin 15. yüzyılında gerek eleştirel bir üslupla kaleme aldığı eserler, gerekse yetiştirdiği öğrenciler ile etkileri çağları aşmış bir âlimdir. 827/1425 – 830/1427 yılları arasındaki bir tarihte İran’ın Kâzerun şehrine bağlı Devvân köyünde doğan ve ilk eğitimini Seyyid Şerif Cürcânî’nin talebesi olan babası Sa’duddîn Es’ad’dan alan Devvânî, ilim yolculuğunda çoğunluğu Cürcânî’nin talebelerinden olan hocalardan tahsil görmüştür. Karakoyunlu Hükümdarı Cihan Şah’ın Tebriz’de yaptırdığı Gök Medrese’de (Muzafferiye Medresesi) ilk müderrisliğini yapmış, Akkoyunlu Devleti’nin önemli merkezi olan Şirâz’da ise uzun süre hocalık yapmıştır. Hayatının önemli bir kısmını geçirdiği Şirâz’da, gelenek oluşturan eserlerini kaleme alırken, dönemin farklı coğrafyalarından gelen çok sayıda öğrenciye hocalık etmiştir. Hem eserlerinin bilimsel gücü hem de talebeleri üzerinden etkisi sebebiyle İslam düşüncesinde bir “Devvânî Ekolü” meydana gelmiştir.

Karakoyunlu ve Akkoyunlu Devletleri’nde önemli idari görevlerde bulunan Devvânî’nin Osmanlı Hükümdarı II. Beyazıd ile de mektuplaşmaları ve Hocazâde gibi 15. yüzyılın önde gelen pek çok Osmanlı âlimiyle yaptığı bilimsel irtibatlar dikkate şayandır. O, aklî ve naklî ilimlerde döneminin önde gelen şahsiyetlerinden birisi olmuştur. Bu alanlarda kaleme aldığı Ḥâşiye ʿalâ Şerḥi’t-Tecrîd, Şerḥu’l-ʿAḳāʾidi’l-ʿAḍudiyye, Şevâkilü’l-ḥûr fî şerḥi Heyâkili’n-nûr, Şerḥu Tehẕîbi’l-manṭıḳ ve’l-kelâm, ez-Zevrâʾ ve’l-Ḫavrâʾ ve İsbât-ı Vâcib Risaleleri gibi eserleri ve Aḫlâḳ-ı Celâlî adlı ahlâk metninin her birinin ayrı bir değeri vardır. Zira Devvânî’nin bu eserleri, telifinden sonraki süreçte İslâm düşünce geleneğinde ve özellikle Osmanlı bilim çevrelerinde yoğun bir mütalaa ve tetkik konusu olmuştur. Ayrıca Şerḥu’l-ʿAḳāʾidi’l-ʿAḍudiyye ve isbât-ı vâcib risaleleri gibi bazı eserleri de Osmanlı medreselerinde ders kitabı olarak okutulmuştur. Bu Sempozyum, Devvânî’nin alim ve devlet adamı olarak kariyerini ortaya koymak, bu alanda uluslararası literatürü toplamak ve ileride yapılacak çalışmalara imkân vererek ufuk açıcı katkılar sağlamak amacıyla tertip edilmiştir.