100 Yıllık Cumhuriyet'in Demokrasi Serüveni

Abstract

Cumhuriyet, tarihte bilindiği kadarıyla Antik Çağ'dan itibaren insanoğlunun yönetimde söz hakkı ara- yışıdır. Siyasi bir rejim olarak farklı uygulamaları da ol- muştur. Cumhuriyet, bir ülkenin geleceğinde halkın irade- sinin başat rol oynadığı rejimin adıdır. İsmin kökeninde (cumhur) bizzat halk vardır. Ancak her cumhuriyet halkın iradesini yansıtmayabilir; onu hakiki manada kemale er- diren husus demokrasi ile bütünleşmesidir. Modern çağda demokratik cumhuriyet bir ülkenin gelişmişlik se- viyesinin göstergelerinden biridir. Tabii ki demokrasi, sa- dece seçimlerde oy kullanmaktan ibaret olmayıp bir top- lumun hayatın geneline yerleşmesi gereken/beklenen bir olgudur. Zamana ve şartlara bağlı olarak değişen siyasi re- jimlerden ne monarşi ne de cumhuriyeti, peşin bir hü- kümle iyi veya kötü olarak kabulün ötesinde, cumhurun yani halkın seçim hakkına sahip olunması ilkesi, imkanla- rın mevcut olduğu bir zamanda söz konusu rejimin hakiki manada tatbik edilmesi, tabii olarak halkın ekseriyeti ta- rafından tercih edilir. Kadim Türk devlet geleneğindeki "meşveret" anla- yışı yönetime dâhil olma, yönetene bir yol çizme, danış- manlık yapma fonksiyonuna sahiptir.1 Yine Kur'an ve Hz. Muhammed'in söz ve uygulamalarında da istişare birçok delil varken,2 Osmanlı Devleti'nde Meşveret Meclisi ve bu- nun benzeri kurum ve uygulamaların varlığı bilinmekte- dir.