İslami iktisat çerçevesinde günler: karma yöntem araştırması

Abstract

Bu çalışmada, banka harici finansal yapılardan günler (para-altın, döviz vb.) ele alınmakta ve toplumsal ilişkilerin bir parçası olan bu uygulamaların, İslam iktisadının hedefleriyle örtüşmesi bakımından alternatif bir çözüm yolu olup olmadığı araştırılmaktadır. Araştırma çerçevesinde sosyal, iktisadi ve fıkhi yönleri olan günlerin işleyişlerini ve katılımcıların özelliklerini keşfetmek ve günlere katılımı etkileyen faktörleri tespit etmek amacıyla karma yöntem tercih edilmiştir. Gün olgusunun enformel yapıya sahip olması nedeniyle çalışmada keşfedici ardışık desen kullanılmıştır. Bu desende ele alının olguyu keşfetmek amacıyla ilk olarak nitel yöntem ikinci olarak ise nicel yöntem kullanılır. Çalışmanın nitel kısmında gün olgusuna yönelik güven, sosyalleşme, dayanışma, dini hassasiyet, tasarruf, yatırım, tüketim ve finansal piyasalara erişememe olmak üzere sekiz tema keşfedilmiştir. Nicel kısımda ise gerçekleştirilen açımlayıcı faktör analizi sonucunda formel finansal piyasalardan faydalanamama, manevi boyut, sosyalleşme, aile bütçesine katkı, temel tüketim, faizden kaçınma, tasarrufa zorlama ve yatırım faktörlerinin güne katılmayı etkilediği tespit edilmiştir. Daha sonra bu faktörlerin cinsiyet, eğitim düzeyi, meslek ve hane halkı aylık gelir düzeyine göre anlamlı farklılıkların olup olmadığı test edilmiştir. Gün olgusunun karma yöntem ile araştırılması ve manevi boyutun faktör olarak tespit edilmesi bu çalışmanın özgün yönlerini oluşturmaktadır. Bu doğrultuda sosyal, iktisadi ve fıkhi boyutları barındıran günlerin banka dışı İslami finansal bir fenomen olduğu ileri sürülmektedir.

In this study, “güns” from non-bank financial structures (money-gold, foreign exchange, etc.) are discussed and whether these practices, which are a part of social relations, are an alternative solution in terms of coinciding with the goals of Islamic economics. In the framework of the research, mixed method was preferred in order to discover the functioning of the güns with social, economic and fiqh aspects and the characteristics of the participants and to determine the factors affecting the participation in the güns.Due to the informal type of the gün phenomenon, exploratory sequential design was used in the study. In this design, firstly, qualitative method and secondly, quantitative method is used in order to discover the phenomenon discussed. In the qualitative part of the study, eight themes were discovered for the phenomenon of the gün: trust, socialization, solidarity, religious sensitivity, saving, investment, consumption and inability to access financial markets. As a result of the exploratory factor analysis carried out in the quantitative part, it was determined that the inability to benefit from formal financial markets, spiritual dimension, socialization, contribution to the family budget, basic consumption, avoidance of interest, forcing savings and investment factors affect participation in the gün. Afterwards, it was tested whether there are significant differences in these factors according to gender, education level, profession and household monthly income level.Investigating the phenomenon of güns with mixed method and determining the spiritual dimension as a factor constitute the original aspects of this study. Accordingly, it is claimed that the güns with social, economic and fiqh dimensions are an Islamic financial phenomenon outside the bank.