Ebû Hayyân el-Endelüsî'nin El-Bahru'l-Muhît Adlı Tefsirinde Tenâsüb

Abstract

Kur’ân-ı Kerîm’in lafız, âyet ve sûreleri arasındaki insicâm ve alâkayı muhtelif yönlerden tespit etmek için “Münâsebâtü’l-Kur’ân” ilmi teşekkül etmiştir. “Tenâsübü’l-Kur’ân” diye de adlandırılan bu ilme ehemmiyet veren müfessirlerden biri de Ebû Hayyân el-Endelüsî’dir. Meşhur tefsiri el-Bahru’l-Muhît lugat, belâgat ile ilgili konulara değinmesi, kırâatler için bir kaynak olması, âyetler ve sûreler arası tenâsübe önem vermesi yönüyle tefsir ilminde önemli bir yere sahiptir. Bu çalışmamızdaki amaç âyetler ve sûreler arası münâsebetin el-Bahru’l-Muhît isimli tefsirde nasıl işlendiğini incelemektir. Çalışmanın birinci bölümünde araştırmanın konusu, amacı, kapsamı, metodu, literatür taraması ile Ebû Hayyân’ın hayatı ve Bahru’l-Muhît’in tanıtımı bulunmaktadır. İkinci bölümünde Münâsebâtü’l-Kur’ân ilminin doğuşu, gelişimi ve bu ilme önem veren müfessirler, sûre kavramı ve sûrelerin tertîbinin tevkîfiliği ile ilgili tartışmaların değerlendirilmesi ile Ebû Hayyân’ın bu konudaki kanaati ele alınmaktadır. Üçüncü bölüm de üç kısımdır. Birinci kısımda Ebû Hayyân’ın Münâsebet ilmine yaklaşımı, istifade ettiği müfessirler ile etki bıraktıkları müfessirlere örnekler verilmektedir. İkinci kısımda el-Bahru’l-Muhît’te âyetler arası münâsebet ile Tanzîr, Mudâdde, İstitrâd, Tahallüs, İstidlâl ve İntikâl gibi tenâsüb vecihlerine örnekler bulunmaktadır. Üçüncü kısımda da Ebû Hayyân’ın sûreler arasında kurduğu münâsebet vecihleri ile sûreler arası münâsebete yaklaşım şekilleri misallerle ele alınmaktadır. Sonuç kısmında da genel bir değerlendirme yapılmaktadır.

The science of “Munāsebāt al-Qur'ān” was formed in order to determine the harmony and relevance between the words, verses and suras of the Holy Qur'ān from various aspects. Abū Hayyān al-Andalusī was one of the commentators who gave importance to this science, which is also called “Tenāsübü al-Qur'ān”. His famous tafsīr al-Bahru al-Muhīt has an important place in the science of tafsīr as it touches upon the issues related to linguistics, eloquence, being a source for qiraats, and giving importance to the harmony between verses and suras. The aim of this study is to examine how the interrelationship between verses and suras is treated in the tafsīr al-Bahru al-Muhīt. The first part of the study includes the subject, purpose, scope, method, literature review, Abū Hayyān's life and the introduction of al-Bahru al-Muhīt. The second part deals with the birth and development of the science of Munāsabāt al-Qur'ān and the commentators who attach iportance to this science, the concept of sūrah and the evaluation of the discussions about the through divine authority of the order of the sūrahs and Abū Hayyān's opinion on this issue. The third chapter is also in three parts. In the first part, Abū Hayyān's approach to the science of Munāsabah, the commentators he benefited from and the examples of the commentators who left an impact on him are given. In the second part, there are examples of the harmony between verses in al-Bahru al-Muhīt and the modes of harmony such as Tanzīr, Mudādda, Istitrād, Tahallus, Istidlāl and Intikāl. In the third part, Abū Ḥayyān's modes of correlation between the suras and his approach to the correlation between the suras are discussed with examples. A general evaluation is made in the conclusion.