Katip Çelebi: Doğu ve Batı’yı İlimde Birleştiren Bir Deha

Abstract

Türk-İslam Düşüncesinin önemli isimlerinden birisi olan Kâtip Çelebi (1609-1657) ile ilgili yapılan akademik çalışmaların sayısı son yıllarda giderek artmaktadır. Bunlardan biri de Prof. Dr. Nurettin Gemici’nin kaleme almış olduğu “Kâtip Çelebi: Doğu’yu ve Batı’yı İlimde Birleştiren Bir Dehâ” başlıklı eseridir. 1609'da İstanbul'da dünyaya gelen ve kısa sayılan ömrüne birçok eseri sığdıran Kâtip Çelebi’nin asıl ismi Mustafa, babasının ismi Abdullah’tır. Ulema arasında Kâtip Çelebi, Divan-ı Hümâyun mensupları arasında Hacı Halife diye tanınır. XVII. yüzyıla damga vurmuş önemli isimlerden biridir. Tarih, biyografi, coğrafya, astronomi, matematik başta olmak üzere değişik alanlarda birçok eser kaleme alan ender Osmanlı yazarlarındandır. Kâtip Çelebi, yaşadığı dönemde veya daha önce ortaya çıkmış Osmanlı devlet ve toplum düzenini sıkıntıya sokan meselelerle uğraşmış, bu meselelere çözümler getirmeye çalışmıştır. Onun düşüncesinin en önemli özelliği, içinde yaşadığı toplumun ve devletin önemini kavrayarak elinden geldiğince meselelere çözüm bulmak için çaba sarf etmesidir. Bu nedenledir ki, hakkında yazı yazdığı hemen her konu, o günkü yaşanılan bir meseleye cevap olmak amacıyla kaleme alınmıştır. Bu yönden Kâtip Çelebi, aynı zamanda yaşadığı döneme şahitlik yapmış bir düşünürdür. Alanında konuyla ilgili temel kaynaklar kullanılarak zengin bir akademik literatürle hazırlanmış olan çalışmada; konular özlü bir şekilde ele alınmış, Kâtip Çelebi’nin hayatı, ilmî şahsiyeti, düşünce dünyası ve eserleri çeşitli yönleriyle akademik bir perspektiften incelenmiştir.

The number of academic studies on Kātīp Chalabi (1609-1657), one of the important names of Turkish-Islamic Thought, has been increasing in recent years. One of these studies is Prof. Dr. Nurettin Gemici's work titled “Kātīp Chalabi: A Genius Combining East and West in Science.” Kātīp Chalabi, who was born in Istanbul in 1609 and who packed many works into his short life, was originally named Mustafa and his father's name was Abdullah. He is one of the important names who left his mark on the 17th century. He is one of the rare Ottoman authors who wrote many works in various fields, especially history, biography, geography, astronomy, mathematics. Kātīp Chalabi dealt with the issues that emerged in his time or before and caused problems for the Ottoman state and social order, and tried to find solutions to these issues. The most important characteristic of his thought is that he realised the importance of the society and the state in which he lived and endeavoured to find solutions to the problems as much as he could. For this reason, almost every subject he wrote about was penned in order to respond to an issue of the day. In this respect, Kātīp Chalabi is also a thinker who witnessed the period he lived in. In this study, which has been prepared with a rich academic literature by using the main sources in the field, the subjects are handled in a concise manner and Kātīp Chalabi's life, scholarly personality, world of thought and works are examined from an academic perspective in various aspects.