Pediatrik kronik böbrek hastalarına bakım veren annelerin depresyon, kaygı, stres ve tükenmişlik açısından değerlendirilmesi: Bir karma yöntem çalışması

Abstract

Bu çalışmada, kronik böbrek hastalığı (KBH) olan çocuklara bakım veren annelerin psikolojik belirti düzeylerinin incelenmesi ve psikososyal destek ihtiyaçlarının kapsam ve niteliğinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu doğrultuda karma yöntemler araştırması ve açıklayıcı sıralı desen (NİC → nit) çerçevesinde yürütülen mevcut çalışmanın nicel araştırma aşaması, KBH'li 103 çocuğun bakım veren annesi ile kontrol grubu olarak 148 sağlıklı çocuk annesi olmak üzere toplamda 251 bakım veren anne ile gerçekleştirilmiştir. Her iki gruptaki bakım verilen çocukların yaş aralıkları 0-18 arasındadır. Hasta grubuna ulaşılırken, klinik tablonun temsiliyet gücünü sağlaması amacıyla, KBH'li çocukların üç tedavi modalitesinden (konservatif tedavi, diyaliz ve böbrek nakli) olmasına dikkat edilmiştir. Nicel araştırma aşamasında bakım veren annelerin depresyon, anksiyete, stres ve tükenmişlik düzeylerinin belirlenmesi ve bununla birlikte duygu düzenleme güçlüğü, psikolojik sağlamlık, belirsizliğe tahammülsüzlük ve başa çıkma stratejileri ile bu belirti düzeylerinin ilişkilerinin incelenmesi hedeflenmiştir. Bu amaç doğrultusunda Demografik Bilgi Formu, Depresyon Anksiyete Stres Ölçeği (DASÖ-21), Maslach Tükenmişlik Ölçeği (MTÖ), Duygu Düzenleme Güçlüğü Ölçeği-Kısa Formu (DDGÖ-16), Kısa Psikolojik Sağlamlık Ölçeği (KPSÖ), Belirsizliğe Tahammülsüzlük Ölçeği (BTÖ-12) ve Başa Çıkma Stratejisi Ölçeği (BÇSÖ) tüm katılımcı annelere koşulların uygunluğu çerçevesinde çevrimiçi veya elden olmak üzere iki farklı yoldan iletilmiştir. Veriler ikili karşılaştırmalar için Bağımsız Örneklemler T-Testi, çoklu grup karşılaştırmaları için Tek Yönlü ANOVA, korelasyon analizleri için Pearson Korelasyon Analizi ve yordayıcılık sınamaları için regresyon analizi kullanılarak incelenmiştir. Nicel araştırma sonucunda KBH'li çocuklara bakım veren annelerde psikolojik destek ihtiyacının belirgin olduğu ve bu ihtiyacın araştırmada yer alan hemen her değişken açısından anlamlı farklara yol açtığı tespit edilmiştir. Korelasyon ve regresyon analizleri sonucunda, KBH'li çocuklara bakım veren annelerde duygu düzenleme güçlüğünün psikopatoloji geliştirme açısından önemli bir risk faktörü teşkil ettiği görülmüştür. Buna ek olarak, hasta ve kontrol grubu bakım verenlerinin psikolojik belirtileri karşılaştırılmış ve yaygın literatür bulgularının aksine gruplar arasında depresyon, anksiyete, stres ve tükenmişlik düzeyleri açısından anlamlı bir farka ulaşılmamıştır. Araştırmanın ikinci aşamasında pediatrik KBH bakım veren annelerinin hastalık sürecindeki bakım verme deneyimlerini, psikososyal zorlanmalarını ve buna bağlı olarak ihtiyaç duydukları psikososyal desteğin mahiyetini derinlemesine incelemek ve keşfetmek amacıyla 8 KBH'li çocuğun bakım veren annesi ile yarı yapılandırılmış nitel görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Araştırmacı tarafından oluşturulan görüşme soruları, katılımcılara hastane ortamında yüz yüze ya da çevrimiçi görüşmeler yoluyla yöneltilmiştir. Nitel görüşmeler, Yorumlayıcı Fenomenolojik Analiz (YFA) çerçevesinde yürütülmüş ve veriye yakın olmak amacıyla araştırmacı tarafından manuel olarak analiz edilmiştir. Pediatrik KBH bakım veren anneleri özelinde gerçekleştirdiğimiz nitel çalışma sonucunda; 'psikolojik zorluklar', 'bakım verme rolü', 'tıbbi süreç deneyimleri', 'psikososyal destek' ve 'başa çıkma ve güç kaynakları' olmak üzere 5 ana temaya ve bunlara ilişkin toplamda 21 alt temaya ulaşılmıştır. Nicel ve nitel araştırma bulgularını bir arada değerlendirdiğimizde, KBH'li çocuklara bakım veren annelerin psikolojik destek ve sosyal destek alma konusunda belirgin bir ihtiyacı tarif etmelerine rağmen yeterli psikososyal desteğe erişemedikleri sonucuna ulaşılmıştır. Bu bağlamda pediatrik KBH bakım verme sürecinde yapılandırılmış ve destekleyici bir psikososyal çalışma alanına açıkça ihtiyaç duyulduğu görülmüş ve bu doğrultuda uygulamaya dönük bazı öneriler sunulmuştur.

This study aimed to investigate the psychological symptom levels of caregiver mothers of children with chronic kidney disease (CKD) and to explore the scope and nature of their psychosocial support needs. In this regard, the quantitative research phase of the current study, which was carried out within the framework of mixed methods research and explanatory sequential design (QUANT → qual), was carried out with a total of 251 caregivers, including the mothers of 103 children with CKD and 148 mothers of healthy children as the control group. The age range of cared children in both groups was 0-18 years. In order to ensure the representativeness of the clinical picture, the patient group consisted of children with CKD from three treatment modalities (conservative treatment, dialysis and kidney transplantation). In the quantitative research phase, it was aimed to determine the depression, anxiety, stress and burnout levels of caregiver mothers and to examine the relationship between these symptom levels and emotion regulation difficulties, psychological resilience, intolerance of uncertainty and coping strategies. Data collection included the Demographic Information Form, the Depression Anxiety Stress Scale (DASS-21), the Maslach Burnout Inventory (MBI), the Difficulties in Emotion Regulation Scale-Brief Form (DERS-16), the Brief Resilience Scale (BRS), the Short Version of the Intolerance of Uncertainty Scale (IUS-12), and the Coping Strategy Indicator (CSI). These instruments were administered either online or in-person, depending on participants' preferences and circumstances. The data were analysed using Independent Samples T-Test for pairwise comparisons, One-Way ANOVA for multiple group comparisons, Pearson Correlation Analysis for correlation analyses and regression analysis for predictive tests. As a result of the quantitative research, it was determined that the need for psychological support was evident in caregiver mothers of children with CKD and that this need led to significant differences in terms of almost every variable included in the research. As a result of correlation and regression analyses, it was found that emotion dysregulation in caregiver mothers of children with CKD constituted an important risk factor for developing psychopathology. In addition, psychological symptoms of the patient and control group caregivers were compared and contrary to the findings in the literature, no significant difference was found between the groups in terms of depression, anxiety, stress, and burnout levels. In the second phase of the research, semi-structured qualitative interviews were conducted with 8 caregiver mothers of children with CKD to examine their caregiving experiences, psychosocial challenges, and related support needs in depth. The interview questions created by the researcher were directed to the participants in face-to-face in the hospital environment or online interviews. Qualitative interviews were analysed manually by the researcher within the framework of Interpretative Phenomenological Analysis (IPA) and to be close to the data. As a result of the qualitative study we conducted on pediatric CKD caregiver mothers; 5 main themes, namely 'psychological difficulties', 'caregiving role', 'medical process experiences', 'psychosocial support' and 'coping and power resources', and a total of 21 sub-themes related to them were reached. Considering both the quantitative and qualitative research findings, it was concluded that although caregiver mothers of children with CKD clearly expressed a need for psychological and social support, they were unable to access sufficient psychosocial support. In this context, a structured and supportive psychosocial intervention framework is evidently needed in the pediatric CKD caregiving process, and practice-oriented suggestions have been proposed accordingly.