Türk modernleşmesi ve aile: Kiralık Konak romanı üzerine bir çalışma

Abstract

Modernleşme on yedi ve on sekizinci yüzyıllarda Batı Avrupa'da başlayan daha sonra etkisini tüm dünyada gösteren bir süreçtir. Politik, toplumsal, ekonomik ve moral değerler başta olmak üzere birçok değişimi barındırmaktadır. Türk modernleşmesi, bir ayağı Osmanlı İmparatorluğunun son yüzyılını diğeri ile de genç Türkiye Cumhuriyeti'nde bulunan geniş toplumsal, tarihi, ilişkileri, değişimleri ve kurumları kapsamaktadır. Uzun yıllar üzerinde tartışmalar yapılan ve eserler verilen modernleşme; Osmanlı toplumunda, askeri ve idari değişimlerin yanı sıra evlilik bilinci, mahremiyet, eğlence, tefrişat, yaşanılan mekânlar vb. birçok toplumsal alanda değişime yol açmış ve edebiyatçıların eserlerine de konu olmuştur. Edebiyat ve sosyoloji birbirleri ile yakın durabilen alanlara sahip iki disiplindir. Edebiyat, toplumdan doğan bir faaliyettir. Yazar da metin de toplumsal bağlamla ilişkilidir. Bundan dolayı toplumsal çözümlemelerde edebiyattan faydalanarak hareket etmek mümkündür. Tanzimat sonrası ortaya çıkan roman türünde edebiyatçılar yaşanan toplumsal değişimi kimi zaman eleştirmiş, bazen yol göstermiş veya bazı eserlerde sadece yalın bir şekilde ayna tutmuşlardır. Dönemin yazarlarından Yakup Kadri Karaosmanoğlu Balkan Savaşları, I. Dünya Savaşı, Osmanlı'nın yıkılışı ve Cumhuriyet'in kuruluşuna şahit olan bir edebiyatçı olarak toplumda yaşananlara kayıtsız kalmamış, yaşadıklarından edindiği gözlemleri okuyucuya aktarmıştır. Bu çalışmada, Osmanlı'da Batı'nın etkisiyle gelenekten kopup modernleşme sürecinde ortaya çıkan fikir, his ve değerler farklılığının ailede ne şekilde değişimlere neden olduğu Kiralık Konak romanı ele alınarak, incelenecektir.Modernization is a process that began in Western Europe in the seventeenth and eighteenth centuries and then exerted its influence all over the world. This caused many changes, especially political, social, economic and moral values. Turkish modernization encompasses social history, relations, changes, and institutions found on one foot the last century of the Ottoman Empire and the other in the young Republic of Turkey. Modernization, which has been discussed and worked on for many years, has led to changes in many social areas such as marriage consciousness, privacy, entertainment, furnishing, living places, etc. as well as military and administrative changes in Ottoman society and has been the subject of the works of literary critics. Literature and sociology are two disciplines that have fields that can stand close to each other. Literature is an activity that arises from society. Both the author and the text are related to the social context. Therefore, it is possible to act by using literature in social analysis. The type of novel that emerged after the Tanzimat sometimes criticized the social change that took place, sometimes guided it, and sometimes only held up a mirror in a simple way. Yakup Kadri Karaosmanoğlu, as a man of letters who witnessed the Balkan Wars, World War I, the collapse of the Ottoman Empire and the establishment of the Republic, did not remain indifferent to what was happening in society and conveyed the observations he gained from his experiences to the reader. In this study, the way in which the difference in ideas, feelings and values that emerged in the process of modernization by breaking away from tradition with the influence of the West in the Ottoman Empire caused changes in the family. This will be examined with the novel Kiralık Konak.