Hz. Ebu Bekir'in Kur'an'a hizmetleri ve tefsirdeki yeri

Abstract

Kur’ân-ı Kerim, indirildiği günden itibaren Allah tarafından koruna-rak günümüze kadar gelen ve bundan sonra kıyamete kadar da böylece devam edecek olan ilâhi bir kitaptır. Kur’ân’ın korunması, anlaşılması ve sonraki nesillere aktarılmasında ashab-ı kiramın çok mühim rolleri olmuş-tur. Onlar gerek Kur’ân ve tefsirle ilgili rivayetleri, gerekse âyetlerle ilgili ortaya koydukları görüşleriyle Tefsir ilminin temelini atmış, bu alandaki ilmî faaliyetlerin ilk örneklerini ortaya koymuşlardır. Ancak sahabe-i kira-mın hepsi aynı seviyede değildir. Onlar da derece derecedir. İlmî yönden en üstünleri arasında Hz. ebû Bekir de yerini almış, ayrıca fazilet itibariyle as-habın zirvesini teşkil ettiği, ehl-i Sünnet tarafından genel kabul görmüştür.1 Bu durumda tabii olarak onun Kur’ân’a ve Tefsir ilmine hizmetleri önem kazanmaktadır. Görebildiğimiz kadarıyla Hz. ebû Bekir’in Tefsir ilmindeki yeri hususunda bugüne kadar müstakil bir çalışma yapılmamıştır. eliniz-deki çalışma, mevcut boşluğu doldurabilme gayretiyle, Hz. ebû Bekir’in Kur’ân’ın cem‘i, korunması, tebliğ edilmesi, anlaşılması ve tefsir edilmesi yolundaki faaliyetlerini ilmî usullere uygun olarak ortaya koymak maksa-dıyla yapılmıştır. İlim dünyasında umûmiyetle Hz. ebû Bekir’in tefsirle ilgili fazla ri-vayetinin bulunmadığı ve bu alandaki mevkiinin zayıf olduğu kanaati hâkimdir. Süyûtî, bunun sebebi olarak Hz. ebû Bekir’in az hadis rivayet etmesini gösterir ve “Tefsir hususunda ebû Bekir’den cidden çok az rivayet ezberimdedir, neredeyse 10’u geçmeyecek” der.2 Hâlbuki yaptığımız ince-lemeler, bu anlayışın çok da haklı olmadığını, hatta belli ölçüde haksız da sayılabileceğini ortaya koymuştur.İslâm’daki kıdemi ve Allah Rasûlü’ne yakınlığı sebebiyle Hz. ebû Bekir’in hayatını, bilhassa da ilmî şahsiyetini ve tefsirciliğini araştırmanın, pekçok hususta olduğu gibi tefsir alanında da çok kıymetli bilgilerin gün yüzüne çıkmasına vesile olacağı âşikârdır. Hz. ebû Bekir zekâsı, mahâreti ve azmi sebebiyle cahiliye toplumunda en bilgili ve tecrübeli insanlardan biri olmuştu. Bunun yanında güzel bir ahlâka da sahipti. İslâm’ın gelişiyle bu ilmini, tecrübesini, ahlâkını ve diğer kâbiliyetlerini İslâm yolunda kullandı ve bu yolda onları daha da artırdı. Neticede İslâm tarihinde kendisinden en çok bahsedilen mühim bir şahsi-yet haline geldi. erkeklerden ilk müslüman olması, devamlı Allah Rasûlü (s.a.v) ile birlikte bulunması, onun hayatında çok mühim roller alması ve vefatından sonra da İslâm’ın ilk halifesi seçilmesi onu bütün müslümanla-rın nazarında çok üstün bir mevkîye yükseltti. Onun hayatı, ahlâkı, şahsiye-ti, karakteri ve faziletleriyle ilgili pek çok çalışmalar yapıldı ve eserler ortaya kondu. Ancak ilmî yönüyle alâkalı çalışmalar zayıf kaldı. Fıkhî görüşleriyle ilgili ilerleyen sayfalarda bahsedeceğimiz ilmî bir çalışma ortaya konulmak-la birlikte Tefsir ilmindeki yeri bugüne kadar ihmâl edildi. Böylesine mü-him bir şahsiyetin İslâm’ın mukaddes kitabı olan Kur’ân-ı Kerim’e ve onun tefsirine hizmet etmediği elbetteki düşünülemez. İşte elinizdeki çalışmada Hz. ebû Bekir’in Kur’ân-ı Kerim’e olan hizmetlerini ve Tefsir ilmindeki ye-rini araştıracağız.