Hacı Bektâş-ı Velî’nin Düşünce Sisteminde Tasavvufî Öğeler

Abstract

Hacı Bektâş-ı Velî, Moğol İstilâları ve sonrasında gelişen siyâsî, iktisâdî, ictimâî,dinî ve kültürel hareketliliğin en yoğun olduğu buhranlı bir dönemde yaşamıştır.Moğol İstilâları sebebiyle ilim ve irfân ehli şahsiyetler , güvenli bölge olarak kabulettikleri, fikirlerini ve faaliyetlerini rahatlıkla yayabileceklerini düşündükleriAnadolu’ya göç etmişlerdir. Yerli ahâliyle yakın irtibat kurmak suretiyleyerleştikleri şehir ve kasabaların rûhuna yeni bir hayat katmışlar,gerçekleştirdikleri gönül fetihleriyle Anadolu ve Balkanların Türk İslâm yurdunadönüşmesinde önemli görev üstlenmişlerdir.13. yüzyıl başlarında Horasan’dan Anadolu’ya göç eden hayatı, eserleri, fikirleri vemenkıbeleriyle hakkında çokça konuşulan fakat esrârını da muhâfaza eden HacıBektâş-ı Velî, Türk İslâm kültür ve medeniyet tarihinde önemli yere sahip birşahsiyettir. Malûm olduğu üzere onun düşünce dünyasının temelini tasavvufîöğeler oluşturmaktadır. Dünya ve âhiret huzûruna yönelik söylemlerinde referanskaynağı, diğer sûfîlerde olduğu gibi Kur’ân-ı Kerim ve hadîs-i şeriflerdir. NitekimBesmele Tefsiri, Fâtiha Tefsiri, Hadîs-i Erbaîn Şerhi gibi ona atfedilen eserler bununkanıtıdır. Hacı Bektâş-ı Velî’ye atfedilen eserlerden ve diğer yazılı kaynaklardanyararlanarak dinî, ahlâkî tasavvufî görüşlerini tespit etmek gayesiyle ele alınan bumakale iki bölümden oluşacaktır. Birinci bölümünde Hacı Bektâş-ı Velî’nin hayatıve eserlerine, ikinci bölümde ise tasavvufî görüşlerine yer verilecek, sonuçkısmında ise konuya dâir genel bir değerlendirme yapılacaktır.

Haji Bektash Veli, who migrated from Khorasan to Anatolia at the beginning of the13th century, is a person who has an important place in the history of Turkish-Islamic culture and civilization, whose life, works, ideas and legends are talkedabout and while also preserving his mysterious side. Sufi elements form the basisof his world of thought. Like other Sufis, Haji BektashVeli's reference sources in hisdiscourses on the world and the hereafter are the Qur'an and hadiths. As such,works attributed to him such as Basmala Tefsiri, Al-Fatiha Tefsiri, Hadîs-i ErbaînŞerhi are proof for this. This article, which was prepared with the aim ofdetermining his religious and moral mystical views by making use of the worksattributed to Haji Bektash Veli and other written sources, will consist of two parts.Haji Bektash Veli's life and works will be included in the first part, and his mysticalviews will be included in the second part, and a general evaluation will be made onthe subject in the conclusion part.