Okul ortamlarında çocuklarla çalışmada etik ve değerler

Abstract

Sosyal çalışma mesleğini meslek yapan ana unsurlardan birisi, mesleki değerleri ve etik kurallarıdır. Mesleki değerler, mesleki uygulamalarda neyin yapılıp-yapılmayacağının ve aynı zamanda neyin daha fazla ya da daha az önemli ya da önemsiz olduğunun kararına varılması ile ilgilidir. Mesleki etik ise, bu karara varılırken uyulması gereken kurallardır. Meslek etiğinin etik standartlara göre belirlendiği söylenebilir. Etik standartlar, doğru davranışı belirlemek için bireylere, özellikle de meslek gruplarına uyarlanan ahlaki kurallardır. Her meslek grubu, meslek elemanlarına yol gösterici nitelikteki kendi etik standartlarını oluşturur. Bu standartların meslek elamanlarını etik olan ve olmayan davranımlar konusunda eğitme, mesleki duyarlılık geliştirme gibi işlevlerinin yanında, etik ikilemlerin çözümünde yol gösterici olma ve denetleme işlevleri vardır (Kolay Akfert, 2012). Sosyal çalışmacılar özellikle gelişimsel, bilişsel ve yasal olarak karar verme yeterlilik ve yetisine sahip olmayan müracaatçı grupları ile çalışırken daha fazla etik sorunla karşılaşırlar. Bu gruplardan birisi de reşit olmayan çocuklardır. Bu sorunlar çoğunlukla, sosyal çalışmacının aynı anda çocuğa, ebeveynine/vasisine, kuruma ve mesleki ahlak kurallarına bağlılık göstermesinin güçlüğünden kaynaklanmaktadır. Reşit olmayanlarla ve aynı zamanda okul gibi kalabalık ortamlarda çalışmak, sosyal çalışma mesleği açısından çeşitli zorluklar içerir. Özellikle gizliliğin nereye kadar korunacağı konusu, reşit olmayanların madde bağımlılığı, cinsel yaşamları ve kendilerinin veya bir başkasının yaşamını tehdit edici davranışlara yönelme ihtimali olduğunda zorluk yaşanmasına ve etik ikilemlere neden olabilir. Etik ikilemler, mesleki bir eylem sırasında, iki değer arasındaki karmaşadan, bu değerlerden hangisini uygulayacağına karar verememekten kaynaklanmaktadır. Sosyal çalışmacıların, etik ikilemlerle baş edebilmeleri için, öncelikle etik duyarlılığa ve etik farkındalığa sahip olmaları gerekmektedir. Bu bağlamda bu çalışmada, sosyal çalışmacıların özellikle okul ortamlarında çocuklarla çalışırken benimsemesi gereken değerlerlerin farkındalığını arttırmak ve etik ikilemlerle karşılaşıldığında izlenebilecek karar verme stratejileri hakkında bilgilendirmek amaçlanmıştır.