Bankacılıkta Uyum Fonksiyonu ve Katılım Bankacılığı Üzerine Bir Değerlendirme

Abstract

Bu çalışma, Türkiye bankacılık mevzuatında yer alan uyum fonksiyonunun yapısını ve işleyişini, özellikle katılım bankacılığı bağlamında, uluslararası standart belirleyici kurumlar (BCBS, ESMA, AAOIFI, IFSB) tarafından geliştirilen yaklaşımlarla karşılaştırmalı olarak değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Dokuz tematik alana dayalı karşılaştırmalı analiz yöntemiyle, hem konvansiyonel hem de faizsiz bankacılık sistemine ilişkin düzenlemelerin güçlü yönleri ve gelişime açık alanları ortaya konmuştur. Elde edilen bulgular, Türkiye’deki uyum fonksiyonunun iç sistemler, insan kaynağı ve yönetişim yapısı açısından olgun bir kurumsal çerçeve sunduğunu; ancak şer‘î uyum, risk yönetimi entegrasyonu, etik ilkeler ve teknoloji kullanımı gibi bazı alanlarda daha bütüncül ve sistematik düzenlemelere ihtiyaç duyulduğunu işaret etmektedir. Özellikle şer‘î uyumsuzluk riskinin kavramsal olarak tanımlanması, kurumsal risk sistemlerine entegre edilmesi ve katılım bankacılığına özgü etik ilke setinin oluşturulması önerilmektedir. Sonuç olarak, Türkiye bankacılık sisteminin kurumsal altyapısı, uluslararası uyum standartlarıyla büyük ölçüde örtüşmektedir. Bununla birlikte, katılım finans ekosisteminin özgün ihtiyaçları dikkate alınarak, daha yönlendirici, esnek ve uygulamaya dönük düzenlemeler geliştirilmesi, sektörün kurumsal uyum kapasitesini güçlendirecektir.

This study aims to examine the structural framework of the compliance function within Türkiye's banking legislation, with a particular focus on participation banking, through a comparative analysis of approaches developed by international standardsetting bodies such as BCBS, ESMA, AAOIFI, and IFSB. Based on nine thematic areas, the comparative analysis highlights both the strengths and areas for improvement in the regulatory frameworks of conventional and interest-free (participation) banking systems. The findings reveal that the compliance function in Türkiye provides a mature institutional framework in terms of internal systems, human resources, and governance structure. However, it also indicates that certain areas - such as sharia compliance, integration with risk management, ethical standards, and technology utilization - require more comprehensive and systematic regulatory development. In particular, it is recommended that the risk of sharia non-compliance be conceptually defined, integrated into institutional risk systems, and supported by a dedicated set of ethical principles tailored to participation banking. In conclusion, while the institutional framework of the banking system in Türkiye largely aligns with international compliance standards, developing more targeted, flexible, and implementation-oriented regulations - considering the unique needs of the participation finance ecosystem - would further strengthen the sector’s institutional compliance capacity.