Adil Düzen Arayışlarında Kooperatif Uygulamalarının Yeri ve Önemi: Akevler Kooperatifi Örneği

Abstract

Ekonomik sistemler toplumun refahını ve kaynaklarının dağılımını belirleyen en temel unsurdur. Kapitalizm ve sosyalizm gibi ana akım ekonomik sistemler uzun yıllardır küresel ekonomi sahnesine hâkim olmuştur. Ancak bu iki sistemin alternatifi olan İslam ekonomisinin günümüzdeki uygulama alanları oldukça kısıtlıdır. Adil Düzen, Türkiye’de 1990’lı yıllarda Prof. Dr. Necmettin Erbakan tarafından ortaya atılan ve Refah Partisi’nin siyasi vizyonunu şekillendiren bir ekonomik, sosyal ve siyasal sistem önerisidir. Akevler Kooperatifi, Türkiye’de Adil Düzen fikrinin doğuşu, gelişimi ve yaygınlaşmasında merkezi bir rol oynamış, hem fikri altyapının oluştuğu zemin hem de uygulama alanı olarak büyük bir öneme sahip olmuştur. Adil Düzen’in teorik altyapısı, ilk kez Akevler çevresinde tartışılmış ve olgunlaştırılmıştır, Akevler Kooperatifi vasıtasıyla hayata geçirilmeye çalışılmıştır. İşçi, mühendis ve müteahhitlerin birlikte karar aldığı demokratik yapılar oluşturulduğu Akevler Kooperatifi, faizsiz ticaret ve üretim modelleri üzerine güncel uygulamalar yapmıştır. Bu pratikler, Adil Düzen’in ekonomik yönünü şekillendirmiştir. Çalışma, Adil Düzenin insanların yaşadıkları ekonomik sorunlara kooperatifler yoluyla nasıl çözümler getirdiğini araştırmaya yöneliktir. Bu tezde iki konu öne çıkmıştır. Birincisi yeni bir dünya görüşü olarak kendisini ileri süren Adil Düzen arayışları arasında kesişen ve ayrışan hususlardır. İkincisi ise kapitalist ve sosyalist sistem uygulamaları karşısında savunmasız kalan kişiler ile emeklerinin nasıl korunacağı karşısında gelişen kooperatifçiliktir. Bu çalışmada öncelikle söz konusu sistem yaklaşımı ele alınmış, esasları belirlenmiş, tanımları üzerinde durulmuş, daha sonra ise kooperatifçilik ile söz konusu sistem arasında nasıl bir bağ kurulduğuna yer verilmiştir. Tezde Refah Partisi parti programı olarak Adil Düzen ile bu programın öne çıkmasında önemli bir rol oynayan kooperatifleşme ve nihayet söz konusu çalışmaları bir model olarak geliştiren Akevler Kooperatifi olmak üzere üç temel bileşenden oluşmaktadır. Ahlaki/dini, iktisadi, ilmi ve siyasi bileşenlerden meydana gelen Adil Düzen bu boyutları ile ele alınmıştır. Araştırma sonucunda gerek Refah Partisi gerekse Akevler Kooperatifinin yönetici kadrolarının “hakkı üstün tutan bir medeniyet” siyasetini benimsedikleri ve özellikle ortaklık ekonomisine dayan faizsiz bir sistem oluşturmak için gayret gösterdikleri ve bu konuda İslami deliller arasında yer alan “içtihat” yöntemini esas aldıkları, İslam ahlak ve maneviyatını öne çıkardıkları, özellikle ortaklık ekonomisini esas alan faizi haram kabul eden İslam ekonomisi tecrübesini geliştirmeye çalıştıkları, ilimde ekollere ve rekabete dayanan sistemi öne çıkardıkları, siyasette ise çoğunluk yerine çoğulculuğu benimsedikleri gözlemlenerek tespit edilmiştir. Yeni bir dünya oluşturmaya çalıştıkları, başarıları ve karşılaştıkları zorluklar ve yapamadıkları nedenleriyle SWOT analizinde tartışılmış ve ortaya konulmuştur.Economic systems are the most fundamental factor determining society's well-being and the distribution of its resources. Mainstream economic systems such as capitalism and socialism have dominated the global economic scene for many years. However, Islamic economics, an alternative to these two systems, has very limited application areas today. The Just Order is a proposed economic, social, and political system proposed by Prof. Dr. Necmettin Erbakan in Turkey in the 1990s and shaped the political vision of the Welfare Party. The Akevler Cooperative played a central role in the birth, development, and dissemination of the Just Order idea in Turkey, holding great importance both as the foundation for its intellectual foundation and as a field of application. The theoretical foundation of the Just Order was first discussed and developed within the Akevler community, and its implementation was attempted through the Akevler Cooperative. The Akevler Cooperative, where democratic structures were created where workers, engineers, and contractors made decisions together, implemented current applications of interest-free trade and production models. These practices shaped the economic direction of the Just Order. The study aims to explore how the Just Order offers solutions to people's economic problems through cooperatives. Two themes emerge in this thesis. The first is the intersection and divergence between the pursuit of a Just Order, which asserts itself as a new worldview. The second is cooperatives, which developed as a response to the protection of people and their labor, who were vulnerable to the practices of the capitalist and socialist systems. This study first examines this system approach, defining its principles and emphasizing its definitions, and then examines the connection between cooperatives and the system in question. The thesis comprises three fundamental components: the Just Order, as the Welfare Party's party program, cooperatives, which played a significant role in its rise to prominence, and finally, the Akevler Cooperative, which developed these efforts as a model. The Just Order, comprised of moral/religious, economic, scientific, and political components, is examined in these dimensions. The research revealed that the leadership of both the Welfare Party and the Akevler Cooperative adopted a policy of "a civilization that prioritizes justice." They particularly strived to establish an interestfree system based on a partnership economy, relying on the "ijtihad" method, a body of Islamic evidence, to support this approach. They emphasized Islamic morality and spirituality. They particularly sought to develop Islamic economic experience, which prioritizes partnership economics and prohibits interest. They emphasized a system based on schools of thought and competition in science. In politics, they embraced pluralism over majority rule. Their efforts to create a new world, their successes, challenges, and reasons for failure are discussed and presented in a SWOT analysis.