5. Yüzyıl Osmanlı’da Meydana Gelen Arnavut İsyanları ve İskender Bey’in (Scanderbeg) Bu İsyanlardaki Rolü

Abstract

XV. yüzyıl Osmanlı tarihi içerisinde İskender Bey isyanı önemli bir yere sahiptir. Osmanlı devleti tarafından yetiştirilen, Arnavut senyörlerinden Yuvan Kastriota’nın oğlu olan İskender Bey, Osmanlı Devletine intisabından itibaren devletin lehine faaliyetlerde bulunmuş fakat daha sonra Niş muharebesinde Osmanlı Devletini terk ederek Arnavutluk’ta 25 yıl sürecek bir isyan başlatmıştır. XV. yüzyılda başlayan İskender Bey isyanı Osmanlı Devletinin Balkan politikasını ve fütuhat hareketlerini dönem içerisinde etkileyen en önemli unsurlardan biri olmuştur. İsyan her ne kadar başlarda küçük çaplı görünse de Osmanlı tarafından mahiyeti daha sonradan anlaşılmış ve Osmanlı tüm imkânları ile isyanın önüne geçmeye çalışmıştır. İskender Bey isyanının nedenleri yapılan araştırmalar tarafından siyasi bir temele dayandırılsa da, aslında siyasi temellerinin yanında ekonomik ve dini nedenlerin de yattığı görülmektedir. Bu sebeple isyanın incelenmesi Osmanlı Devletinin Balkanlarda oluşturduğu kurum ve müesseslerde ki zafiyetin de anlaşılması üzerine bizlere fikir sunacaktır. İskender Bey ile ilgili araştırmalarda başlıca kaynaklar arşiv belgeleri, mühimme ve tahrir defterleridir. Bunlar arasında H.835 tarihli ‘’Suret-i Deftre-i Sancak-i Arnavid’’ önemli bir yer tutmaktadır. Halil İnalcık ve İsmail Hakkı Uzunçarşılı gibi isimler de çalışmalarında meselenin önemine değinmişlerdir. XVI.yy’da İskender Bey’in çağdaşı Marin Barletti’nin ‘’Historia e Skenderbeut’’ adlı eseri, bunun yanında Zinkeisen, Hammer, Lamartine, Jorga gibi batılı araştırmacılarda İskender Bey isyanını çeşitli perspektiflerden ele almışlardır. Bu çalışmanın amacı yapılan araştırmalar ve belgelerden hareket ile isyanın sebeplerini, gelişimini, sonuçlarını ve Osmanlı üzerindeki etkilerini incelemektir. Bu bağlamda çalışmada nitel araştırma yöntemleri ile doküman incelemesi yapılmış, muhtelif eser ve makalelerden yararlanılmıştır.Çalışmada Balkanlar ve Arnavutluk’un Osmanlı açısından önemi, Osmanlı’nın bölgedeki hâkimiyetini etkileyen faktörler ve İskender Bey’in sadakatini yitirmesindeki sebepler üzerinde durulacaktır.