Modernleşme ve dini gruplar: Senegal Mürîdiyye Tarikatı örneği

Abstract

Bu çalışmada 19. yüzyılın ikinci yarısında Ahmedu Bamba tarafından Senegal'de kurulan Mürîdiyye tarikatının modernizme yaklaşımı, moderniteyle uyumu ve siyasetle olan ilişkisi incelenmiştir. Tarikatın kurucusu Hâdim Rasûl (Peygamberin Hizmetkarı) sıfatıyla tanınan Ahmedu Bamba'nın hayatının da ele alındığı çalışmada Mürîdiyye tarikatı; siyasi, sosyo-ekonomik durumu ve eğitime yönelik bakış açısı çerçevesinde değerlendirilmiştir. Tarikatın tarih sahnesine çıkması Fransız sömürge güçlerinin Senegal'e girmiş olduğu dönemle kesişmektedir. Bu sebeple Senegal'deki diğer tarikatlara nazaran yerel ve milli olması hasebiyle müstakil bir hüviyet kazanmıştır. Bazı araştırmacılar, tarikatların moderniteye karşı radikal bir duruş sergilediğini savunurken bazıları da tarikatların moderniteyle bir şekilde uyum içerisinde hareket edebileceklerini savunmuşlardır. Bu tez çalışmasının temel bulgusu, Mürîdiyye Tarikatı'nın son yirmi yılda gözle görülür bir şekilde modernleşmesi ve modernitenin gerektirdiklerine uyum sağladığı şeklindedir. Bunun da temel gerekçeleri bu dönemde tarikatın gerek eğitim gerekse teknolojik alanlardaki tüm gelişmeleri takip ederek topluma örnek teşkil etmiş olmasıdır. Çalışmada nitel araştırma yöntemleri kullanılmış olup kitap, makale ve şiir gibi Mürîdiyye tarikatı tarafından üretilen eserler de incelenmiştir. Ayrıca Mürîdiyye tarikatına mensup müritlerle de Senegal'de yüz yüze mülakatlar gerçekleştirilmiş ve tarikatın merkez kütüphanesinde eser incelemesinde bulunulmuştur. Mürîdiyye tarikatının başta Senegal olmak üzere; Moritanya, Mali, Gambiya ve Gine gibi Batı Afrika ülkelerinde hatırı sayılır bir takipçi kitlesi bulunmaktadır.

This dissertation examines modernism, the political dynamics of the Muridiyye Order, and the existing relationship between the two. The study also focuses on Ahmadu Bamba (also known as Hâdim Rasûl, meaning servant of the prophet), founder of the Muridiyye Order in the Senegal in the second half of the 19th century. To that end, the Order is evaluated in the political, socio-economic, and educational contexts governing its existence. This Order emerged at a time when Senegal was under French colonization, which gave it a unique sense of identity, compared to other orders, as it played both a local and national role. Researchers disagree over whether orders have a position of disdain or relative harmony with modernity. This main finding of this thesis is that the Muridiyye Order has visibly gone through a process of modernization in the last 20 years. That is to say it adapted to the requirements of modernity, which took place because this order took a role model position within the society in keeping pace with the development in both the education and technology fields. To arrive at its conclusions, the thesis draws upon qualitative research methods, as well as examining works prodcued by the Muridiyye Order, including books, articles, and poems, and holding in-person interviews with proponents of the order in the order's central library in Senegal. While the Muridiyye Order was founded in Senegal, it has a large following in several West African countries, such as Mauritania, Mali, Gambia, and Guinea.