التوشيح الديني في بلاد الشام: حلب ودمشق نموذجًا

Abstract

Edebiyat ve müzik kitaplarında yer alan "tevşîh" terimi, zamanla anlamının gelişip değişmesi nedeniyle farklı dönemlerde farklı anlamlar taşımıştır. Müzikal tevşih kalıplarına yönelik akademik çalışmaların eksikliği, şiir ve teğannî tarzındaki tevşihlerdeki karışıklık, hanendelerin bu form ve çeşitlerine dair duyduğu ihtiyaç sebebiyle bu çalışma kaleme alınmıştır. Burada tevşîh formunun tanımı, çeşitleri, icra edilen okulları ve öncüleri çalışmanın amaçları arasındadır. Burada ilaveten, Arap müziğindeki teğannî türleri, çağdaş dinî mûsikî form ve çeşitleri ele alınmış, dinî mûsikî'nin gelişimi, İslam'ın erken dönemlerinden başlayarak, ardından Emevi ve Abbasi, sonrasında Endülüs'te muvaşşahların ortaya çıkışı ve son olarak Osmanlı dönemi bağlamında incelenmiştir. Ayrıca çalışma günümüz muvaşşahlarının özelliklerini, eski ve modern muvaşşah formlarını, bestecilik okullarını, bunların öncülerini, makamları ve ritimleri, sûfîlere ait tekkelerde icra edilen şuğl, tevşîhleri tartışmıştır. Araştırma, betimsel analiz yöntemi ve tarihi yöntemi kullanmış ve araştırmanın belirli bölümlerinde yarı yapılandırılmış mülakatlarla uzman kişilerle görüşmeler gerçekleştirmiştir. Araştırma, yaklaşık on farklı kadim muvaşşah formunun olduğunu ve muvaşşahların çoğunun meşhur edebî kalıplardaki farklı şiirler üzerine kurulu olduğunu ortaya koymuştur. Modern kasideler de mecazi olarak muvaşşah adı altında bestelenmekle birlikte her bestecinin kendi yöntemi ve tarzının olduğu da tespit edilmiştir. Bu çalışma, tasavvuf, edebiyat ve müzik alanındaki araştırmacılara, dinî mûsikî genelindeki yeni edebî ve melodik kalıplara daha fazla özen göstermelerini ve genel olarak dini mûsikînin kalitesini artırmaya katkıda bulunan sanatsal araştırmalara ilgi göstermelerini tavsiye etmektedir.

The study seeks to introduce the muwashshaḥ template, set rules for its types, and shed light on the schools of modern tawshīḥ and their most prominent pioneers. The study deals with the templates and forms of contemporary religious singing among the Arabs, and traces its development during the early Islamic eras of the Umayyads and Abbasids, up until the appearance of the muwashshaḥ in Andalusia and the Ottoman eras, with a focus on discussion of the characteristics of the muwashshaḥ, the old and new muwashshaḥ templates used in the modern era, the schools of composition and its pioneers, and the role of the tawshīḥ in Sufi lodges. The research relies on the methods of descriptive and historical analysis, in addition to interviewing some experienced people in specific parts of the research. The research concludes that there are about ten old melodic templates, most of which are in poetry different from the format of the famous literary template of the muwashshaḥ. Modern poems have been composed under the name of muwashshaḥāt metaphorically. The study recommends that researchers in the field of Sufism, literature and music pay more attention to the rest of the new literary and melodic forms of religious singing.