Sühreverdî'nin İ'lamü'l-hüdâ ve akîdetü erbâbi't-tükâ Risâlesi-tercüme ve tahlil- ve bazı sûfîlerin akaid risâleleri

Abstract

İslamî ilimler bir bütünün parçaları gibidir. Her biri bir diğeriyle doğrudan veya dolaylı olarak irtibatlıdır. Hz. Muhammed (s.a.)'in peygamberliği süresince vahyin devam etmesine bağlı olarak teşekkül etmiş bir ilimden söz etmek mümkün değildir. Hicri II. asırdan itibaren oluşmaya başlayan İslamî ilimler, zamanla temel esaslarını oluşturmuşlardır. Böylelikle her ilim, dinin bir boyutunu temsil etmiştir. Tasavvuf ilmi, dinin bâtınî/manevî tarafıyla ilgilenirken inançla ilgili meseleler daha çok kelam ilminin sahasına girmiştir. Sûfîler, ilk dönemden günümüze kadar zühd ve tasavvufa dair eser verdikleri gibi tefsir, hadis, fıkıh ve akaide dair de eserler kaleme almışlardır. Tasavvuf tarihinin zühd olarak adlandırılan ilk döneminde, sûfîlerin akaid risâleleri yazmaları tabii bir durum olarak görülmelidir. Zira o dönemde ilimler henüz teşekkül etmemiş, çerçeveleri ortaya konulmamıştır. Böylelikle ilk dönem zâhidleri, zühde dair meseleler yanında inanç konularını da ele almışlardır. İslamî ilimlerin teşekkül etmesinden sonra kendi kural ve esaslarını oluşturan sûfîler, daha çok tasavvuf ilminin temel meselelerine dair eserler yazmışlardır. Ancak İslamî ilimlerin bir bütünün parçalarını teşkil etmesi ve tasavvufun kelam ilmiyle bazı müşterek konularının varlığı sûfîleri akaid risâlesi yazmaya yönlendirmiştir. Bu sebeple sûfîler, itikadî meseleleri tasavvufî yorumlarla ele almışlardır. Tasavvuf, amelî yönü baskın bir müessese ve ilim oluşu sebebiyle ilk dönemden itibaren bazı sûfîler, itikadî açıdan izahı zor birtakım haller yaşamışlardır. Sûfîler, içlerinden bazılarının bu hallerini dışa vurması sebebiyle zaman zaman itikadî açıdan eleştirilere maruz kalmışlardır. Bunun neticesinde bazı eserlerinde kendi itikadlarını izah maksadıyla dinin inanç esaslarına işaret etmişler, müstakil akaid risâleleri yazmışlardır. Bununla sûfî itikadının ehl-i sünnet çizgisinde olduğunu ispat etmeye çalışmışlardır.

Islamic principles constitute parts of a whole. Each of them is directly or indirectly correlated with one another. Speaking of a field formed depending on the continuity of the revelation during the prophethood of Prophet Mohammad (Peace be upon Him), is out of question. Islamic fields, which started to emerge in Hijri 2nd century, formed their own fundamentals in time. Thus, every field represented a different dimension of Islam. Sufism deals with the esoteric/spiritual aspect of the religion, while matters related to faith were examined mostly in the field of Kalam theology. Sufis have written works on zuhd (asceticism) and mysticism as well as on tafsir, hadith, fiqh and aka'id from the early ages to our present day. In the first period of the Sufi history, which is called zuhd, it should be considered natural for Sufis to write aka'id treatises (risales), for Islamic fields were not formed yet at the time and their frameworks had not yet been outlined. Thus, early zāhids (ascetics) dealt with the issues of faith as well as the issues of zuhd. Following the establishment of the Islamic fields, Sufis, having formed their own rules and fundamentals, mostly wrote works on the basic issues of Sufism. However, Islamic principles constituting parts of a whole and Sufism having some common matters with the field of kalam, led Sufis to write aka'id treatises. Therefore, Sufis dealt with issues of i'tikat (faith) via mystical interpretations. Due to the fact that Sufism is an establishment and field with a dominant practical aspect, from the early ages, some Sufis have gone through states that are in terms of faith hard to explain. Sufis have been criticized from time to time from the angle of i'tikat, as a consequence of some of them expressing these states they went through outwards. As a result of this, in some of their works, Sufis pointed to the fundamentals of faith in religion in order to explain their own i'tikat, and they wrote self-contained treatises of aka'id. With this, they tried to prove that the Sufi i'tikat was in line with Ahl as-Sunnah.