Okul öncesi öğretmen adaylarının bilişsel esneklik düzeyleri ile duygusal tepkisellik düzeylerinin incelenmesi

Abstract

Araştırmanın temel amacı okul öncesi öğretmen adaylarının bilişsel esneklik düzeyleri ve duygusal tepkisellik düzeylerinin incelenmesidir. Bu temel amaç çerçevesinde okul öncesi öğretmen adaylarının bilişsel esneklik düzeyleri ile duygusal tepkisellik düzeyleri arasında anlamlı ilişki olup olmadığı araştırılmıştır. Bunun yanında okul öncesi öğretmen adaylarının bilişsel esneklik düzeyleri ve duygusal tepkisellik düzeylerinin yaşa, sınıf düzeyine, gelir düzeyine, kardeş sayısına, okul öncesi öğretmenliği bölümünü seçme nedenine, yetişilen bölgede yaşanılan yerleşim yerine, herhangi bir sporla ilgilenme durumuna ve ebeveyn tutumuna göre anlamlı düzeyde farklılaşıp farklılaşmadığı incelenmiştir. Araştırmada ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemini İstanbul ilindeki bir vakıf üniversitesinde öğrenim görmekte olan 143 okul öncesi öğretmen adayı oluşturmuştur. Araştırmada kullanılan veri toplama araçları; ‘Kişisel Bilgi Formu’, ‘Duygusal Tepkisellik Ölçeği’ ve ‘Bilişsel Esneklik Envanteri’dir. Duygusal Tepkisellik Ölçeği, Mathew, Nock, Wedig, Jill ve Hooley (2008) tarafından geliştirilmiş, Seçer, Halmatov ve Gençdoğan (2013) tarafından Türkçeye uyarlanmıştır. Ölçek; duygusal hassasiyet, duygusal tepkisellik ve psikolojik dayanıklılık olmak üzere 3 alt boyuttan oluşmaktadır. Bilişsel Esneklik Envanteri ise Dennis ve Wal (2010) tarafından geliştirilmiş, Sapmaz ve Doğan (2013) tarafından Türkçeye uyarlanmıştır. Ölçek; alternatifler ve kontrol olmak üzere 2 alt boyuttan oluşmaktadır. Araştırmadan elde edilen sonuçlar şöyledir: Okul öncesi öğretmen adaylarının bilişsel esneklik düzeyleri arttıkça, duygusal tepkisellik düzeyleri azalmaktadır. Okul öncesi öğretmen adaylarının bilişsel esneklik düzeyleri ve duygusal tepkisellik düzeyleri yaşa, sınıf düzeyine, kardeş sayısına, yetişilen bölgede yaşanılan yerleşim yerine göre anlamlı düzeyde farklılaşmazken; gelir düzeyine, okul öncesi öğretmenliği bölümünü seçme nedenine, herhangi bir sporla ilgilenme durumuna ve ebeveyn tutumuna göre anlamlı düzeyde farklılaşmaktadır. Buna göre; Gelir düzeyi yüksek olan okul öncesi öğretmen adaylarının duygusal hassasiyet düzeyleri, gelir düzeyi orta olanlara göre daha yüksektir. ‘Diğer’ nedenlerle okul öncesi öğretmenliği mesleğini seçen okul öncesi öğretmen adaylarının duygusal tepkisellik ve duygusal dayanıksızlık düzeyleri, kişilik yapısına uygun olduğu için okul öncesi öğretmenliği mesleğini seçenlere göre daha yüksektir. Herhangi bir sporla ilgilenen okul öncesi öğretmen adaylarının genel bilişsel esneklik düzeyleri ve alternatiflere yönelik bilişsel esneklik düzeyleri, herhangi bir sporla ilgilenmeyenlere göre daha yüksektir. Ebeveynlerinin tutumu demokratik olan okul öncesi öğretmen adaylarının kontrole yönelik bilişsel esneklik düzeyleri, duygusal tepkisellik, duygusal hassasiyet ve psikolojik dayanıksızlık düzeyleri, ebeveynlerinin tutumu koruyucu olanlara göre daha yüksektir.