المستشرق الهولندي غوچاي. هـ. أ. يونبول، ومنهجه في موسوعة الأحاديث التشريعية، وتقييم ادعاءاته حول سليمان الأعمش

Abstract

إن موسوعة الأحاديث التشريعية (Encyclopedia of Canonical Hadith) من تأليف المستشرق الهولندي غوچاي يونبول، استغرق 14 عامًا في تأليفها، كتبها باللغة الإنجليزية، تحتوي على 804 صفحة، واختار فيها 160 راوياً -من الذين لم تقلّ درجتهم عن الرّاوي المشترك، وذكر تراجمهم، ورتّبها حسب الترتيب الأبجدي الإنكليزي، ثم استخرج 2140 حديثاً (التي عدها المستشرقون "الأحاديث التشريعية") مروياً عنهم بواسطة كتاب "تحفة الأشراف" للمزِّي، وترجمها إلى الإنكليزية. وهذه الموسوعة خلاصة نهائية لجميع المباحث التي بحثها يونبول في مجال الحديث، ودراسات متطورة للمصطلحات الجديدة التي وضعها يونبول في مجال السند: مثل الرّاوي المشترك الجزئي (Partial Common Link Transmitter)، ومشابه الرّاوي المشترك الجزئي (Seeming Common Link Transmitter)، والسند الخَيطِيّ (Single Strand)، والسند العنكبوتي (Spider Strand)، والسند الحُزمِيّ (Bundle Strand). وفي مجال المتن: مثل متن متنوع الأحكام (Composite text)، وحُزمة المتن (Text Cluster). ويهدف بها يونبول دراسةَ الحديث ونقدَه من جهة معرفة الرّاوي المسؤول عن اختلاق ألفاظ الحديث النبويﷺ (Originator of Wording) ونقله، وألقى الضوء فيها على الإيجابيات والسلبيات للدراسة من هذه الناحية، وقدّم طريقة معرفته وطريقة تحديده. والموضوع الرئيسيّ للموسوعة هو جعلُ الرّاوي المشترك مسؤولاً لألفاظ الحديث المنقولة عنه، فمن هنا جاءت دراساتُ يونبول مختلفةً حول الرّاوي المشترك، فزعم البعض "إنه عد الرّاوي المختلق وضّاعاً ومختلِقاً، ولم يعد الرّاوي المشترك وضَّاعاً ومختلقاً في مؤلفه هذا، بل جعل الرّاوي المشترك مسؤولاً لألفاظ الحديث المنقولة عنه". ولكن يونبول -في أكثر الأحيان- وضع الرّاوي المشترك في مكان الرّاوي المختلق، وعدّه كأنه راوي مختلقٌ، ثم جعله مسؤولاً لألفاظ الحديث المنقولة عنه. فلهذا يهدف هذا البحث لتقديم دراسة تقييمية ونقدية حول طريقة يونبول "وضع الرّاوي المشترك في مكان الرّاوي المختلق، ثم جعله مسؤولاً لها" من خلال تقييم ادعاءاته حول سليمان الأعمش فيها نموذجاً، وكما يهدف هذا البحث لتقديم دراسة وصفية وتمثلية للموسوعة وترتيبها ومنهجها ومصطلحاتها، مفصّلاً بالحديث عن طريقة الاستنتاج والاستدلال ليونبول حول الأعمش والرواة معاً "إنهم يضعون الأحاديث وأسانيدها من خلال الحيل والطرق للوضع".Encyclopedia of Canonical Hadith adlı Ansiklopedisi, Hollandalı şarkiyatçı G. H. A. Juynboll'ün hayatı boyunca yaptığı en büyük hadis çalışmasıdır. G. H. A. Juynboll, bu çalışmasında kendine has bazı kavramlar kullanmaktadır. Bunlardan isnadla ilgili olanlar arasında originator of wording (hadisi icat eden/piyasaya süren), partial common link (kısmî müşterek râvî), seeming common link (görünüşte müşterek râvî), spider strand (örümcek tarîkler), single strand (tek râvîli tarîk), bundle strand (isnâd kümesi); metinle ilgili olanlar arasında ise composite text (çeşitli hükümler içeren metin) ve matn cluster (metin kümesi) bulunmaktadır. Juynboll ilgili eserinde öncelikle müşterek râvîlerin şartlarına uyum sağladığını düşündüğü 160 râvîyi, ardından da oryantalistlerin hukukî hadis (canonical hadith) olarak kabul ettikleri 2140 hadisi ele almaktadır. Yukarıda belirtilen râvîlerin isnadları ve kanonik hadislerin seçimi esnasında Mizzî'nin Tuḥfetü'l-eşrâf'ı esas alınmıştır. Juynboll belirlediği ravi ve hadisleri kendi has bir formatta sunmaktadır. Ayrıca râvîlerin hayatlarını ve isnadlarını tahlil ettiği bazı bilgileri de ansiklopedisine eklemekte ve bunları alfabetik olarak sıralamaktadır. Çalışmasının ana temasında, "Hadisleri tedavüle sokan kimdir?" sorusuyla hadisi tenkit etmeye çalışmaktadır. Juynboll hadislerde geçen ifadelerin kaynaklarını araştırmayıp bu çalışmanın öğrenme aşamasındaki artıları ve eksilerine ışık tutmaya çalışmıştır. Ayrıca, "isnâd kümesi" kavramına dahil ettiği müşterik ravileri tanımlamanın metodunu göstermiştir. Bu ansiklopediyi önceki çalışmalardan ayıran temel fark, Juynboll'un çoğu zaman müşterek ravilerin hadislerde yer ifadelerin ilk üreticisi -kendi denimiyle "originator"- olduğunu savunmasıdır. Bu araştırma Encyclopedia of Canonical Hadith'in metodolojisini anlamayı amaçlamaktadır. Bunun için Juynboll'un Süleyman el-A'meş hakkındaki iddiaları örneklem olarak belirlenmiştir.Encyclopedia of Canonical Hadith, is a culmination of a lifetime study of the Dutch orientalist G.H.A. Juynboll, in the field of hadith, an advanced study that introduced new terms –in Isnad- such as (Originator of Words; Partial Common Link Transmitter; Seeming Common Link Transmitter; Single Strand; Spider Strand; Bundle Strand;), and –in matn- such as (Composite Text; and Text Cluster;). In this text, he selected 160 Transmitters –who fulfill the criteria of the common link transmitters-, and 2140 hadiths which the orientalists considered as "Canonical Hadiths", from the book "Tuhfat Al-Ashraf" by Yusuf Al Mizzi, and modeled it on his arrangement. In addition, he added their Tarjama's (Biographical Information), where he analyzed their careers and isnāds and arranged them according to the English alphabetical order. The main theme of his work circulates around the question 'Who invented the words of the hadith?'. Juynboll aimed with this work to study and criticize the hadith in terms of identifying the "Originator of the Wording", and shed light on the pros and cons of studying in this regard. In addition, he showed the method of identifying the common link transmitter and originator of wording in the 'Isnād Cluster'. Although in this encyclopedia - in most cases – he identified and put the common link transmitter in the position of an "initial user of words" (in his own words, the "originator of wording") of hadiths, that can be pointed out as the differentiator factor between his prior studies and this encyclopedia. This research aims to present a descriptive study of the organization, methodology, and terminology of the encyclopedia, it also describes the Originator of Wording, Common Link Transmitter, and methods of the initial words user in the hadiths. And also aims to evaluate his claims about Suleiman Al-Amash in it, by depicting his deductive method. However, some argue that "Juynboll does not see the Common Link Transmitter as an Originator Of Wording, but only states originator as responsible for the words of the hadiths -reported from him-". Although, in his work, he sees the common link transmitter as an inventor with several discernible detective methods.