Türkiye'deki vakıfların İslami sosyal finanstaki rolü ve finans kurumlarıyla ilişkileri üzerine bir inceleme

Abstract

Bu çalışma, İslami finans ekosisteminin bir parçası olan İslami sosyal finans uygulamalarından biri ve üçüncü sektörün ana faktörü olan vakıfların İslami sosyal finans üzerindeki rolü ve finans kurumlarıyla ilişkilerini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Geçmişten gelen sağlam köklere dayalı olan vakıf kurumu ülkemizde özellikle toplumsal refah ve birlikteliğin sağlanması açısından büyük önem arz etmektedir. Ayrıca vakıflar; Afrika, Filistin, Doğu Türkistan gibi farklı coğrafyalarda kader birliği yaşayan insanlığın belki de son umut taneleriyle, ülkemizdeki insanların gönüllerinin buluşmasında önemli bir rolü üstlenmektedir. Çalışma sırasında önde gelen vakıfların yetkilileri ile derinlemesine mülakat gerçekleştirilmiş; mevcut durum, yaşanan problemler ve katılım bankaları önde olmak üzere finans kurumlarıyla olan ilişkileri ele alınmıştır. Ayrıca Vakıflar Genel Müdürlüğü sitesinde adları yayımlanan; cemaat, mülhak, yabancı ve yeni vakıfların İslami Sosyal Finans faaliyetlerine dair analizler gerçekleştirilmiş olup önde gelen bazı vakıflara dair detaylı bilgilere yer verilmiştir. Bulgular, Vakıflar Genel Müdürlüğü uhdesinde vakıfların gerçekleştirdiği faaliyetlerin İslam iktisadının prensipleri çerçevesinde gerçekleştirilmesinin sağlanması üzere kurumsal yapının tesis edilmesinin gerekliliğini, katılım bankalarının vakıflar ile olan ilişkilerini geliştirecek ürünler sunması gerektiğini, katılım bankaları ile vakıflar arasındaki iletişim ağının güçlendirilmesinin şart olduğunu, vakıfların bağış ödemelerini gerçekleştirmesinin önündeki engellere yönelik alternatif yollara dair çalışmalar yapılmasının önem taşıdığını, vakıflar ve katılım bankaları arasında karz-ı hasen yöntemiyle bir ürün geliştirmesi adına iş birliği gerçekleştirilebileceğini, vakıfların dijital dönüşüme ayrıca odaklanmaları gerektiğini göstermektedir. Bu sonuçlar, geçmişte toplumun merkezinde yer alan vakıfların günümüzde tekrar eski hüviyetine kavuşması için tüm İslami finans ekosisteminin birliktelik içerisinde hareket etmesi gerektiğini vurgulamaktadır.

This study aims to analyze the role of foundations, one of the Islamic social finance practices that are part of the Islamic finance ecosystem and the main factor of the third sector, on Islamic social finance and their relations with financial institutions. The institution of foundation, which is based on strong roots from the past, is of great importance in our country, especially in terms of ensuring social welfare and unity. In addition, foundations play an important role in bringing together the hearts of people in our country with perhaps the last grains of hope of humanity living together in different geographies such as Africa, Palestine and East Turkistan. During the study, in-depth interviews were conducted with the officials of leading foundations, and the current situation, the problems experienced and their relations with financial institutions, especially participation banks, were discussed. The study also analyzed the Islamic Social Finance activities of community, annexed, foreign and new foundations whose names are published on the website of the General Directorate of Foundations, and detailed information on some of the leading foundations is provided. The findings show that the institutional structure should be established to ensure that the activities carried out by foundations under the auspices of the General Directorate of Foundations are carried out within the framework of the principles of Islamic economics, that Participation Banks should offer products that will improve their relations with foundations, and that the communication network between Participation Banks and foundations must be strengthened, These results show that it is important to conduct studies on alternative ways to address the obstacles preventing foundations from realizing donation payments, that cooperation between foundations and Participation Banks can be realized in order to develop a product with the karz-ı hasen method, and that foundations should also focus on digital transformation. These results emphasize that the entire Islamic finance ecosystem should act in unity in order for the foundations, which were at the center of society in the past, to regain their old identity today.