Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatlarında iddia pazarlığı kurumu

Abstract

Günümüzde, birçok ceza adaleti sisteminde klasik yargılama usulü artık neredeyse bir istisna haline gelmiştir. Bunun yerine, usul ekonomisi ve yargılamanın kısa sürede sonuçlandırılması mülahazalarıyla birçok kurum ihdas edilmiştir. Bu nevi kurumlar arasında iddia pazarlığı kurumunda, şüpheli savcılıkla müzakere neticesinde anlaşmaya vararak suçunu ikrar etmesi karşılığında kendisine ceza indirimi yapılmaktadır. Anglo-Amerikan kökenli bir kurum olmasına rağmen iddia pazarlığı günümüzde artık ABD ile sınırlı bir olgu olmayıp, Kıta Avrupası da dahil olmak üzere dünyanın birçok ülkesine yayılmıştır. Bunlar arasında, Arjantin, Çin, Avustralya, Rusya ve birçok Avrupa Konseyi ülkesinin olduğu farklı hukuk sistemleri yer almaktadır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, iddia pazarlığı konusunda 2014 yılında Gürcistan ve 2019 yılında Slovakya Cumhuriyeti’nin iddia pazarlığı uygulamalarına ilişkin verdiği kararlarında, adil yargılanma hakkından feragatin şartları bağlamında, bu kuruma ilişkin tatbikatta, uygulanması gereken adil yargılanmaya ilişkin asgari garantileri belirlemiştir. Bu makalede, iddia pazarlığı kurumu ve görünüm biçimleri ele alındıktan sonra, adil yargılanma hakkının kapsamı ve AİHM kararlarında iddia pazarlığı kapsamında adil yargılanma hakkından feragatin şartları konusundaki öğreti ve uygulama incelenmektedir.

In our times, in many criminal justice systems full trial has almost become an exception. In lieu of trial, a number of institutes have been introduced into the criminal justice systems for economic and speedy resolution of criminal cases. Of such institutes, plea-bargaining carries the day. In a plea-bargaining, prosecution and accused reach an agreement according to which the defendant pleads guilty and he receives a sentence reduction in return. Despite being an Anglo-American institute in origin, plea-bargaining has spread across the world. Diverse jurisdictions like Argentina, China, Australia, Russia and Nigeria are among the countries that have introduced a variation of plea-bargaining into their criminal justice systems as well as many member states of the Council of Europe. The European Court of Human Rights has identified minimum fair trial guarantees with regard to plea-bargaining and waivers of fair trial rights in recent cases concerning plea bargaining practices in Georgia and Slovak Republic. This article, firstly, deals with the institute of plea-bargaining and its different forms; and then, it analyses the content of right to a fair trial and the conditions of waiving fair trial rights in the context of plea-bargaining practices in the jurisprudence of the ECHR.