Yoksulluğun giderilmesinde karz-ı hasen müessesesi: Tekarüz ve karz-ı hasene dayalı mikrofinans modeli önerisi

Abstract

Günümüz neoliberal iktisadi sistemi, üretim konusunda ciddi başarılar elde etmiş ve zenginlik üretmiştir. Ancak bu zenginlik dünya nüfusunu kapsayan bir refaha dönüşememiş, dünya nüfusunun en az yarısının fakir kaldığı ciddi bir gelir dağılımı bozukluğu meydana getirmiştir. Bu problemin kaynağında yatan çatışmacı / yarışmacı dünya görüşünün ve her bireyin kendi çıkarını maksimize etme anlayışının hâkim olduğu paradigmaya karşı, sistemi dengelemeye yönelik dayanışmacı / yarışmacı öneriler hem mikrofinans gibi kurumsal bazda hem de İslam ekonomisi gibi sistemsel düzeyde ortaya konmaktadır. Günümüz hibrit ekonomik anlayışı içerisinde bu iki farklı düzlemdeki önermeler, İslami mikrofinans kurumlarında bir araya gelmiştir. Bu kurumlar arasında tamamen karz-ı hasene dayalı olanları, fakir girişimcinin üzerindeki kâr yükünü de kaldırmalarından ötürü oldukça başarılı olmuşlardır. Ancak bu kurumların da bağış dışında gelir üretememeleri, kurumsal sürdürülebilirlik ve modelin küçük topluluklar tarafından kolayca adapte edilememesi gibi bazı problemler oluşturmaktadır. Tez kapsamında küçük topluluklarca kolayca örgütlenerek otonom olarak faaliyet gösterebilecek, kendi kendine yeten ve sürdürülebilir bir karz-ı hasene dayalı İslami mikrofinans modeli üzerinde çalışılmıştır. Bu amaçla İslami mikrofinansın en yaygın olarak kullanıldığı bölgelerin başında gelen Güney Doğu Asya ülkelerinden Endonezya, Malezya ve Singapur'da saha ziyaretleri yapılarak derinlemesine mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Yapılan teorik ve saha incelemeleri sonucunda "Karz-ı Hasene Dayalı Finans / Mikrofinans (KHDF/M) Modeli" ortaya konmuştur. Model çerçevesinde; mikrofinansın uygulandığı teavün birimi ve gelir durumu iyi olan birey ve kurumların karşılıklı karzlaştığı, aynı zamanda modele gelir üreten tekarüz birimi olmak üzere iki ana birim oluşturulmuştur. Sac ayağı eğitim birimi ile tamamlanmaktadır. Eğitimlerde fakir girişimcilerin; teknik, finansal, etik, sosyal girişimcilik ve dayanışmacı / yarışmacı bir iktisat paradigmasını içselleştirmelerini hedefleyen dersler verilmesi ve ayrıca sağlanacak koçluk desteği ile kapasite inşası hedeflenmektedir.

The current neoliberal economic system has achieved serious success in production and wealth creation. However, this wealth could not be turned into prosperity that encompasses the world population. Against this paradigm, which is dominated by the confrontational / competitive world view and the understanding of maximizing the self-interest of each individual, the solidarity / competitive suggestions for balancing the system are put forward both on an institutional basis such as microfinance and on a systemic level such as the Islamic economy. These two propositions have come together and embodied Islamic microfinance institutions. Among these institutions, those that rely solely on qard hassan have been quite successful. However, since these institutions cannot generate income other than donations, corporate sustainability and the inability to be easily adapted by small communities have become problems. To solve this problem, theoretical studies have been done and field visits made where in-depth interviews were conducted in Indonesia, Malaysia and Singapore within the scope of the thesis. As a result of the study, the "Qard Hassan Based Finance / Microfinance Model " has been put forward. Two main units were established in the model; namely, the "taavun" unit where microfinance is applied and the "taqarud" unit where wealthy (Islamicly) individuals and institutions give qard mutually and which, at the same time, generates income for the model. The tripod is completed with a training unit. Under the unit; technical, financial and ethical training; social entrepreneurship training; and training for internalization of the solidarity economic paradigm will be given. Also, with the coaching support that will be provided, capacity building of the poor entrepreneurs is aimed for.