Yetişkin Bireylerde İkincil Travmatik Stresin Psikolojik Sağlamlık Üzerindeki Etkisinde Deprem Risk Algısının Aracı Rolü

Abstract

Bu araştırmanın amacı, ikincil travma, deprem risk algısı ve psikolojik sağlamlık arasındaki ilişkinin belirlenmesi ve ikincil travmatik stresin psikolojik sağlamlık üzerindeki etkisinde deprem risk algısının aracı rolünün incelenmesidir. Çalışmada psikolojik sağlamlık bağımlı değişken olarak ele alınmış; ikincil travmatik stres bağımsız değişken ve deprem risk algısı ise aracı değişken olarak değerlendirilmiştir. Araştırma kapsamında bireylerin psikolojik sağlamlıklarının, cinsiyet, deprem bölgesinde bulunma süresi, geçmiş yaşantılar, yakın çevrede depremzede olması durumu, depremle ilgili haberleri takip etme yeri ve destek sağlama yöntemi değişkenleri açısından anlamlı derecede farklılaşıp farklılaşmadığı da incelenmiştir. Çalışma grubu, deprem bölgesinde görev yapmış, depremden dolaylı şekilde etkilenmiş ya da bu bölgede çalışan bireylerden oluşmaktadır. Araştırmaya 371 kişi katılmış; bunların 202’si (%54.4) kadın, 169’u (%45.6) erkektir. Araştırmada genel tarama modellerinden biri olan ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Veriler, katılımcıların demografik bilgilerini içeren “Kişisel Bilgi Formu” ile “İkincil Travmatik Stres Ölçeği”, “Deprem Risk Algısı Ölçeği” ve “Yetişkin Psikolojik Sağlamlık Ölçeği” kullanılarak toplanmıştır. İkincil travmatik stres ve deprem risk algısının psikolojik sağlamlık üzerindeki etkisini değerlendirmek amacıyla çoklu regresyon analizi yapılmıştır. Analiz sonucunda ikincil travmatik stres ve deprem risk algısının psikolojik sağlamlığı anlamlı düzeyde yordadığı görülmüştür. Ayrıca ikincil travmatik stresin psikolojik sağlamlık üzerindeki etkisinde deprem risk algısının aracı rolünü inceleyen aracı analizi yapılmıştır. Bu analiz sonucunda ise ikinci travmatik stresin psikolojik sağlamlık üzerindeki etkisinde deprem risk algısının anlamlı bir aracı rolü olduğu saptanmıştır. Psikolojik sağlamlık düzeylerinin farklı demografik ve çevresel değişkenlere göre farklılık gösterip göstermediğini belirlemek için tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ve bağımsız gruplar t-testi kullanılmıştır. Araştırmanın sonucunda psikolojik sağlamlık ile deprem bölgesinde bulunma süresi, geçmiş yaşantılar, yakın çevrede depremzede olması durumu, depremle ilgili haberleri takip etme yeri ve destek sağlama yöntemi değişkenlerine göre anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Sadece cinsiyet değişkeni açısından anlamlı bir fark bulunmuştur. Kadınların erkeklere kıyasla psikolojik sağlamlıklarının daha yüksek olduğu görülmüştür. Elde edilen bulgular alan yazındaki çalışmalar ışığında tartışılmış ve önerilerde bulunulmuştur.

The aim of this study is to determine the relationship between secondary trauma, earthquake risk perception, and psychological resilience, and to examine the mediating role of earthquake risk perception in the effect of secondary traumatic stress on psychological resilience. In this study, psychological resilience was considered as the dependent variable; secondary traumatic stress was considered as the independent variable, and earthquake risk perception was considered as the mediating variable. Within the scope of the study, it was also examined whether individuals' psychological resilience differed significantly in terms of variables such as gender, length of stay in the earthquake zone, past experiences, the presence of earthquake victims in the immediate vicinity, the place where earthquake-related news was followed, and the method of providing support. The study group consisted of individuals who had worked in the earthquake zone, were indirectly affected by the earthquake, or worked in this area. A total of 371 individuals participated in the study; 202 (54.4%) were women and 169 (45.6%) were men. One of the general screening models, the correlational screening model, was used in the study. Data were collected using the “Personal Information Form” containing the participants' demographic information, the “Secondary Traumatic Stress Scale,” the “Earthquake Risk Perception Scale,” and the “Adult Psychological Resilience Scale.” Multiple regression analysis was performed to evaluate the effect of secondary traumatic stress and earthquake risk perception on psychological resilience. The analysis revealed that secondary traumatic stress and earthquake risk perception significantly predicted psychological resilience. Additionally, a mediation analysis was conducted to examine the mediating role of earthquake risk perception in the effect of secondary traumatic stress on psychological resilience. This analysis revealed that earthquake risk perception plays a significant mediating role in the effect of secondary traumatic stress on psychological resilience. To determine whether psychological resilience levels differ according to various demographic and environmental variables, one-way analysis of variance (ANOVA) and independent groups t-test were used. The results of the study showed no significant differences in psychological resilience based on the duration of residence in the earthquake zone, past experiences, the presence of earthquake victims in the immediate vicinity, the place where earthquake-related news was followed, and the method of providing support. A significant difference was only found in terms of gender. It was observed that women had higher psychological resilience compared to men. The findings were discussed in light of existing studies in the field, and recommendations were made.