Katılım Bankacılığı Standartları Açısından İslami Uluslararası Faktöring Ürün Analizi

Abstract

Konvansiyonel faktöring işlemleri günümüz dünyasında yaygın olarak kullanılmakta ve uluslararası ticarete katkı sağlamaktadır. Bu işlem türü ihracatçıların ihracat sonrası finansmana (post finansman) ulaşmalarındaki etkili yollardan biri olmakla birlikte, borç satışına dayandığından, Malezya haricindeki İslami bankacılık sektöründe kullanım şansı bulamamıştır. Borç satışına dayalı finansman ürünlerinin Türkiye’de kullanımı fıkhen uygun bulunmadığı için, son yıllarda Uluslararası Faktör Zinciri (Factor Chain International- FCI) adlı kuruluşun bir ürünü olan İslami Uluslararası Faktöring ürününün kullanımı bazı katılım bankaları tarafından tercih edilmektedir. Bu kuruluş uzun yıllardır dünyada konvansiyonel faktöring hizmeti vermektedir. 2019 yılında İslam Kalkınma Bankası’na bağlı bir kurum olan, Uluslararası İslami Ticaret Finansman Kurumu (ITFC) ile yaptığı iş birliği anlaşması ile bu kuruluş, İslami faktöring hizmeti de vermeye başlamıştır. Türkiye’deki katılım bankalarından bazılarında bu ürün “uluslararası tedarik zinciri finansmanı” adı altında aktif bir şekilde kullanılmakta ve bu ürün ile ihracatçılara temlik, garanti ve finansman hizmetleri verilmektedir. Bu hizmetler için sırasıyla; vekâlet, kefalet ve murâbaha sözleşmelerinden yararlanılmaktadır. Makalenin yazılma amacı, katılım bankacılığında kullanım alanı bulan bu ürünün süreçlerinin incelenerek, uygulamada ve fıkhi anlamda dikkat edilecek hususları belirlemektir. Makalede mevcut ürün İslami Finans Kuruluşları Muhasebe ve Denetim Kuruluşu (AAOIFI) standartlarına göre analiz edilmiştir. Ulaşılan sonuca göre; kullanımda olan FCI İslami Uluslararası Faktöring ürünü borcun satışı hükmünde olup, bazı fıkhi sorunları içermektedir. Bu sorunların çözümü için makalede “Murâbaha Faktöring Modeli” tasarlanmış olup, mevcut üründeki sorunların neler olduğu ve bu sorunları gidermek için sürecin nasıl düzenlenmesi gerektiği ise sonuç bölümünde maddeler halinde sıralanmıştır.

Conventional factoring transactions are widely used in today's world and contribute to international trade. Although this type of transaction is one of the effective ways for exporters to access post-export financing since it is based on the sale of debt, it has not found a chance to be used in the Islamic banking sector except in Malaysia. Since the use of financing products based on the sale of debt is not permissible in Turkey, the use of Islamic International Factoring, a product of the Factor Chain International (FCI), has been preferred by some participation banks in recent years. This organization has been providing conventional factoring services in the world for many years. In 2019, with a cooperation agreement with the International Islamic Trade Finance Corporation (ITFC), an institution affiliated with the Islamic Development Bank, this organization started to provide Islamic factoring services. Some of the participation banks in Turkey actively use this product under the name of "international supply chain finance", which provides assignment, guarantee and financing services to exporters. For these services, wakala, kafalah and murabaha contracts are utilized respectively. The purpose of this article is to examine the processes of this product, which is used in participation banking, and to determine the issues to be considered in practice and fiqh. In the article, the existing product was analyzed according to the Accounting and Auditing Organization for Islamic Financial Institutions (AAOIFI) standards. According to the results, the FCI Islamic International Factoring product in use is considered as a sale of debt and has some fiqh problems. In order to solve these problems, the “Murabaha Factoring Model” is designed in the article. The problems in the current product and how the process should be organized to overcome these problems are listed in the conclusion section.