Uluslararası İslami bankacılık uygulamaları

Abstract

Bugün finans sektörünün gerek dünya genelinde gerekse Türkiye özelinde adından söz ettiren aktörlerinden bir tanesi İslami bankalardır. Bugün anlaşıldığı anlamıyla İslami bankaların ilk ne zaman ortaya çıktığına dair ufak bir belirsizlik hâkimdir. Kimileri, her ne kadar tam anlamıyla olmasa bile İslami bankacılığın görevlerini yerine getiren, Müslüman toplumlardaki şu gibi kurumları İslami bankacılığın ilk nüveleri olarak almaktadır; sarraflık, cehbezlik ve para vakıfları. Öte yandan isminde İslami banka kelimesi geçen ilk bankanın, bilindiği kadarıyla, Osmanlı’nın son döneminde 1912’de Adapazarı’nda kurulan Adapazarı İslam (Ticaret) Bankası olduğu da dile getirilmektedir. Fakat bu bankanın tam olarak nasıl çalıştığı bilinmediğinden ve faizli bir bankadan tek farkının Müslümanlar tarafından kurulmuş olması olduğuna yönelik tereddütler bulunduğundan bu bankanın bugünkü bildiğimiz anlamda ilk faizsiz bankacılık örneği olduğunu doğrudan söylemek zordur. Bunun dışında dünyadaki ilk faizsiz bankacılık örneklerinin 1950’lerde Pakistan’da kurulan yerel bankalar olduğuna yönelik de iddialar vardır. Fakat bu iddiaların da delilleri mevcut olmadığından herkes tarafından kabul görmemektedir. Bu bağlamda genel kabul gören kanıya göre dünyadaki ilk faizsiz bankacılık örneği, 1963’te Mısır’da kurulan Mit Ghamr Tasarruf Bankası’dır. Buna dair bilgiler bir sonraki kısımda daha detaylı bir şekilde yer alacaktır. 1963’ten bu yana faizsiz ve sonraki adıyla İslami bankacılık önce Müslüman toplumlarda ardından da dünya genelinde ciddi bir yayılma göstermiştir. Dolayısıyla bugün geldiği noktada belirgin bir uluslararası İslami bankacılık yapısından bahsetmek mümkündür. Buradan hareketle bu bölümde uluslararası İslami bankacılığı, altı tane uluslararası faizsiz bankacılık grubu ve uluslararası arenada etkinliği olan dört adet spesifik faizsiz bankacılık örneği üzerinden inceleyeceğiz. Ama bunun da öncesinde faizsiz (İslami) bankacılığın arka planından bahsedilecektir.