مقاصد علم الاقتصاد الإسلامي

Abstract

İslam ekonomisinin amacı, Hikmet Sahibi Şâri‘in (kanun koyucunun) insanların dünya ve ahiret saadetini temin edecek şekilde ekonomik refahlarını sağlama yönündeki hikmet, gaye ve hedeflerini ifade eder. Bu çerçevede İslam ekonomisinin genel hedefi, maddi ve manevi yönleri birlikte gözeterek bireyin refah, esenlik ve mutluluğunu hem bu dünyada hem de ahirette sağlamaktır. Bu genel hedef, İslam ekonomisini yönlendiren beş temel amaca dayanır: İstihlaf (halifelik), malın korunması ve geliştirilmesi, ekonomik kalkınma, sosyal kalkınma ve adalet. İstihlaf, insanın Allah tarafından yeryüzünde halife tayin edilmesini ve yeryüzünü imar ederek topluma faydalı olacak şekilde kaynaklardan yararlanmasını ifade eder. Mal Allah’a aittir; insan ise bu malı Allah’ın iradesine uygun şekilde yöneten bir emanetçidir. Malın korunması ve geliştirilmesi, onu sürdürülebilir kılacak kazançların sağlanmasıyla ilgilidir. Zira malın büyümesi, onun korunmasının temelidir. İslam hukuku, malın da içinde olduğu beş zarurî değeri koruma altına alır. Ekonomik kalkınma, gelir veya reel GSYH artışını sağlayacak yapısal dönüşümleri hedeflerken; sosyal kalkınma, gelir ve servet dağılımında adaleti sağlamayı, sosyal sınıflar arasındaki uçurumu azaltmayı, işsizliği önlemeyi ve barınma, eğitim, sağlık gibi temel hizmetleri sağlamayı amaçlar. Adalet, İslam ekonomisinin temelini oluşturur. Sözleşme ilişkilerinde, kuşaklar arası denge ve bölgesel adalette gözetilir; zenginlerin malında fakirler için bir hak tanınır. Çalışma, tümevarımsal ve analitik bir yöntemle Kur'an, Sünnet, fıkıh ve iktisadi kaynaklar ışığında gerçekleştirilmiştir.The objectives of Islamic economics encompass the meanings, wisdom, and aims intended by the Shari'ah to ensure human welfare and happiness in both this world and the hereafter. Rooted in both material and spiritual dimensions, Islamic economics seeks to achieve a balanced and comprehensive human well-being. This general objective is expressed through five key goals: Succession (Istikhlaf), preservation and growth of wealth, economic development, social development, and justice. Istikhlaf (Succession) reflects the belief that humans are entrusted by Allah as vicegerents on Earth to utilize and develop resources responsibly for the benefit of both individuals and society. Wealth belongs to Allah, and humans are its stewards who must manage it according to divine guidance. Preservation and growth of wealth aim to ensure sustainability through productive investment and profit generation. Wealth preservation is also one of the five essentials protected by Islamic law: religion, life, intellect, progeny, and wealth. Economic development focuses on structural economic changes that increase national income and growth, while social development promotes fair wealth distribution, reduces class disparities, provides employment, and secures access to basic needs like housing, healthcare, and education. It also emphasizes psychological and food security. Justice is central to all economic transactions. It brings prosperity, social security, and the protection of public interests. Islamic economics promotes fairness in labor and business contracts, encourages regional and generational equity, and affirms the poor’s rights in the wealth of the rich. This study employs an inductive and analytical methodology by examining evidence from the Qur'an, Sunnah, and Islamic legal and economic literature. Through this approach, it identifies the general objective of Islamic economics and elaborates on its five overarching maqasid (objectives) in alignment with Shari'ah principles.