Eğitim Örgütlerinde Kayırmacılık: Bir Karma Yöntem Araştırması

Abstract

Bu araştırmanın amacı, öğretmenlerin kayırmacılık algıları ortaya çıkarmak ve kayırmacılık ile motivasyon, performans, örgütsel güven ve örgütsel bağlılık düzeyleri arasındaki ilişkiyi belirlemektir. Çalışmada hem nitel hem de nicel verilerin bir arada değerlendirilebilmesine olanak tanıyan karma yöntem desenlerinden keşfedici sıralı desen kullanılmıştır. Araştırmanın ilk aşamasında 14 öğretmenle görüşme yapılarak nitel veriler toplanmıştır. Elde edilen veriler içerik analizi yöntemiyle analiz edilmiştir. Nitel bulgular doğrultusunda, kayırmacılık olgusuna ilişkin üç ana tema ve 14 alt tema belirlenmiştir: kayırmacılık türleri, kayırmacı uygulamalar ve kayırmacılığın sonuçları. Nitel verilerden elde edilen bulgular, kayırmacı uygulamaların öğretmen motivasyonu, performansı, örgütsel güveni ve örgütsel bağlılığı üzerinde belirgin etkiler oluşturduğu göstermiştir. Bu bulgulardan hareketle araştırmanın ikinci aşamasında ilişkisel tarama modeli çerçevesinde nicel veri toplama süreci gerçekleştirilmiştir. Nicel örneklem, 2024–2025 eğitim-öğretim yılında İstanbul ilindeki kamu okullarında görev yapan 456 öğretmenden oluşmaktadır. Bu aşamada veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından geliştirilen “Okul Yönetiminde Kayırmacılık Envanteri”, “Öğretmen Motivasyon Ölçeği”, “Öğretmen Performans Değerlendirme Ölçeği”, “Örgütsel Güven Ölçeği” ve “Örgütsel Bağlılık Ölçeği” kullanılmıştır. Nicel veriler korelasyon ve regresyon analizleriyle çözümlenmiştir. Araştırma sonuçlarına göre öğretmenler okullarda en çok sendikal kayırmacılık ve yakın arkadaş kayırmacılığı yapıldığını ayrıca okullarda en çok ödüllendirme, sınıflara öğrenci dağılımı ve öğretmenlere izin verme uygulamalarında kayırmacılık yapıldığını belirtmişlerdir. Öğretmenler kayırmacı uygulamalar sonucunda en çok motivasyonlarının, performanslarının, örgütsel bağlılıklarının ve örgütsel güvenlerinin olumsuz etkilendiğini dile getirmişlerdir. Araştırmanın sonuçları, nitel ve nicel verilerin bütüncül bir yaklaşımla analiz edilmesiyle kapsamlı bir biçimde ortaya konmuştur. Kayırmacılık öğretmenlerin motivasyon, örgütsel bağlılık ve örgütsel güvenlerini olumsuz yönde etkilemektedir.The purpose of this research is to reveal teachers' perceptions of favoritism and to determine the relationship between favoritism and motivation, performance, organizational trust and organizational commitment levels. In the study, exploratory sequential design, which is one of the mixed research methods that allows both qualitative and quantitative data to be brought together, was preferred. In the first stage of the research, qualitative data were collected by interviewing 14 teachers. Qualitative data were analyzed using the content analysis method. As a result of the qualitative interviews, a total of 3 themes and 14 sub-themes were reached regarding the concept of favoritism, favoritism practices and the results of favoritism. Findings obtained from the qualitative data showed that favoritism practices have significant effects on teacher motivation, performance, organizational trust, and organizational commitment. Based on these findings, the second stage of the study conducted quantitative data collection within the framework of the relational screening model. The quantitative sample consisted of 456 teachers working in public schools in Istanbul during the 2024–2025 academic year. The data collection tools used at this stage were the "Favoritism in School Administration Inventory," "Teacher Motivation Scale," "Teacher Performance Evaluation Scale," "Organizational Trust Scale," and "Organizational Commitment Scale," all developed by the researcher. Quantitative data were analyzed using correlation and regression analyses. According to the research results, teachers reported that the most common practices in schools were favoritism from unions and close friends. Furthermore, favoritism was most prevalent in rewards, student distribution, and leave allocation practices. Teachers stated that favoritism negatively impacted their motivation, performance, organizational commitment, and organizational trust the most. The research results were presented comprehensively through a holistic analysis of qualitative and quantitative data. Favoritism negatively impacts teachers' motivation, organizational commitment, and organizational trust.