Bağlanma Stilleri ve Depresyon Arasındaki İlişkide Yaşamda Anlam ve Bilişsel Şemaların Aracı Rolü

Abstract

Bu araştırmanın amacı, bağlanma stilleri ile depresyon arasındaki ilişkide yaşamda anlam ve bilişsel şemaların aracı rolünü incelemektir. Nicel desenle yürütülen bu çalışmada, 18– 64 yaş aralığında 205’i kadın, 98’i erkek olmak üzere toplam 303 katılımcı yer almıştır. Veri toplama aracı olarak Üç Boyutlu Bağlanma Stilleri Ölçeği, Yaşamda Anlam Ölçeği, Young Şema Ölçeği Kısa Form-3 ve Beck Depresyon Envanteri kullanılmıştır. Analizler sonucunda, güvenli bağlanma ile depresyon arasında negatif yönde ve kaygılı bağlanma ile depresyon arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, yaşamda anlamın varlığı ile depresyon arasında negatif; bilişsel şema alanları ile depresyon arasında ise pozitif yönde anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Buna ek olarak, depresyonu pozitif yönde yordayan değişkenlerin kopukluk, zedelenmiş otonomi ve diğerleri yönelimlilik olduğu; depresyonu negatif yönde yordayan değişkenin ise güvenli bağlanma stili olduğu tespit edilmiştir. Bu dört değişkenin birlikte, depresyona ait varyansın %45’ini açıkladığı görülmüştür. Yapılan aracılık analizlerinde, güvenli bağlanma ile depresyon arasındaki ilişkide kopukluk, zedelenmiş otonomi ve diğerleri yönelimlilik şema alanlarının kısmi aracılık rolü üstlendiği; kaçıngan bağlanma ile depresyon arasındaki ilişkide kopukluk ve zedelenmiş otonomi şema alanları dolaylı aracılık etkisi gösterdiği; kaygılı bağlanma ve depresyon arasındaki ilişkide kopukluk, zedelenmiş otonomi ve diğerleri yönelimlilik şema alanlarının tam aracılık rolü olduğu tespit edilmiştir. Bağlanma stilleri ve depresyon arasındaki ilişkide yaşamda anlamın varlığı ve arayışı ile zedelenmiş sınırlar, aşırı uyarılma ve ketlenme alt boyutlarının aracılık rolü olmadığı bulgular arasındadır. Elde edilen bulgular, bireylerin erken dönem bağlanma deneyimlerinin ve bilişsel şema yapılanmalarının, yaşamda anlamla ilişkili olarak depresyon düzeylerini önemli ölçüde etkilediğini ortaya koymaktadır. Bu doğrultuda, özellikle şema terapi temelli psikolojik müdahalelerin, depresyonun önlenmesi ve tedavisinde etkili bir yaklaşım olabileceği değerlendirilmektedir.

The aim of this study is to examine the mediating role of meaning in life and cognitive schemas in the relationship between attachment styles and depression. Conducted using a quantitative design, the study included a total of 303 participants (205 women and 98 men) aged between 18 and 64. The data were collected using the Three-Dimensional Attachment Styles Scale, the Meaning in Life Questionnaire, the Young Schema Questionnaire Short Form-3, and the Beck Depression Inventory. The analyses revealed a significant negative correlation between secure attachment and depression, and a significant positive correlation between anxious attachment and depression. Furthermore, a negative relationship was found between the presence of meaning in life and depression, while positive relationships were observed between cognitive schema domains and depression. Additionally, the predictors of depression were identified as disconnection, impaired autonomy, and other-directedness in a positive direction, and secure attachment in a negative direction. Together, these four variables explained 45% of the variance in depression. Mediation analyses indicated that the schema domains of disconnection, impaired autonomy, and other-directedness partially mediated the relationship between secure attachment and depression; the schema domains of disconnection and impaired autonomy mediated the relationship between avoidant attachment and depression indirectly; and the schema domains of disconnection, impaired autonomy, and otherdirectedness fully mediated the relationship between anxious attachment and depression. The presence and search for meaning in life, along with the schema domains of impaired limits, hypervigilance, and inhibition, were found not to mediate the relationship between attachment styles and depression. The findings suggest that individuals’ early attachment experiences and cognitive schema structures significantly influence their levels of depression in relation to meaning in life. Accordingly, schema therapy-based psychological interventions may be considered an effective approach in the prevention and treatment of depression.