19. yüzyıl batılılaşma hareketlerinin Osmanlı mimari biçimlenişine etkisi: Vallaury Yapıları örneği

Abstract

19. yüzyıl Osmanlı mimari örgütlerindeki değişmeler ve Batılı imar kanunlarının uygulamaya sokulması anlayışı, artan inşaat gereksinimleri ve kentleşmeye doğru hızlı gelişimin engellenemez bir sonucu olarak gözükmüş, dönemin mimari biçimlenişlerine getirdiği ölçülendirme ve kullanım karakterleri ile büyük etki etmiş, çoğu Fransa kökenli yeni imar kanunları, daha mantıklı bir kentsel planlama içerisinde, Batılı mimari akımların etkileri altında yapılaşmalara neden olmuştur. 19. yüzyıl ortalarına doğru mimari, klasik Osmanlı mimari tiplerinden fonksiyon ve biçimlenişler açısından farklılıklar gösteren yapılarla sürmüştür. Batı mimarisinin mimari ve bezeme ögelerini yansıtan Osmanlı yapılarında, Avrupa’daki üslup karışıklığının nedenlerini bulmak olasıdır. 19. yüzyıl Osmanlı mimari biçimlenişinde levanten mimarların önemli bir rolü vardır. Fransa’da eğitim almış levanten mimarlardan Alexandre Vallaury birçok mimari esere imza atmakla birlikte döneminin diğer mimarlarından farklılıklar göstermektedir. Ne Doğulu ne Batılı bir mimar sayılan Vallaury’nin, yapılarının çoğunda Batı’daki canlandırma hareketlerini geleneksel Osmanlı mimari biçimleriyle birleştirerek kullanmasının Avrupa’daki eklektisizmden farklı bir Osmanlı eklektisizmi doğurduğu söylenebilir. Bu bağlamda Batılılaşma hareketlerinin Osmanlı mimari tasarım ve biçimlenişine olan etkisi, Vallaury’nin örnek iki yapısı üzerinden incelenerek sorgulanmıştır.