عقود الخيارات والحقوق المجردة في الفقه الإسلامي

Abstract

Bu çalışmanın odaklandığı problem, İslâm hukukundaki mücerred haklar ile kıyas yapılarak finansal opsiyon hakkının karşılıklı bedellendirmeye (muavaza akdine) göre hükmü olarak belirlenmiştir. Üç ana hedefi bulunan bu çalışmada ilk olarak finansal opsiyonların ne olduğu, bu işlemi yapanların amaçları ve bu işlemlerin nasıl yürütüldüğü betimleyici yöntem kullanılarak açıklanmıştır. İkinci olarak, şer'î açıdan bir incelemeye geçilerek öncelikle genel anlamda hak kavramı ve özel anlamda mücerred hak kavramı ele alınmıştır. Ardından İslâm hukukunda mücerred hakların hükümleri ve özellikle bu hakların tebâdül edilmesinin hükmü ortaya konulmuştur. Bu aşamada tümevarım yönteminden yararlanılmıştır. Üçüncü olarak, mücerred haklardan yola çıkarak bedel almanın kurallarının istinbat edilmesiyle opsiyon sözleşmelerinin şer'î açıdan uygunluğu değerlendirilmiştir. Ardından mücerred haklar ile finansal opsiyon hakkı arasındaki esas fark ortaya konulmuş ve bu aşamada istinbat yöntemi kullanılmıştır. Çalışma birden fazla sonuca ulaşmıştır. Bunlardan en önemlisi, fıkıh âlimlerinin mücerred haklardan hareketle bedel almanın hepsine değil bir kısmına izin verdikleri, ayrıca finansal opsiyon hakkı ile mücerred haklar arasında kıyas kabul etmeyecek şekilde temel farklar bulunduğudur. Bu sebeple, finansal opsiyonların İslâm hukuku açısından haram olduğu sonucuna ulaşılmıştır.he research problem revolves around the judgment of exchanging the financial option right by measuring it against abstract rights in Islamic jurisprudence. This study is aimed at three main objectives. The first is to explain the nature of financial options, the goals of the parties involved, and the mechanisms of this interaction, using the descriptive method. The second objective is to address the nature of rights in general and abstract rights in particular from a legal perspective, followed by explaining the rulings of abstract rights in Islamic jurisprudence, especially the ruling on waiving them, using the inductive method. The third objective is to outline the legal adaptation of options contracts by deducing principles of waiving abstract rights, then highlighting the substantial differences between these rights and the financial option right, using the deductive method. The study reached several conclusions, the most of important of which is that scholars permitted waiving some abstract rights, not all, and that there are fundamental differences between the financial option right and abstract rights that make comparisons between them unacceptable, thus considering financial options contracts religiously prohibited.