Endüstri toplumundan post-endüstriyel topluma: emek ve sınıf tartışmaları

Abstract

Geçtiğimiz son üç yüzyılın bir ifadesi olan “endüstri toplumu”, özellikle İkinci Dünya Savaşının bitişinden itibaren bilişim ve iletişim teknolojilerindeki gelişmelerle birlikte köklü bir değişim ve dönüşüm sürecine girmiştir. Endüstri toplumundan büyük ölçüde farklılaşan yeni toplumu tanımlamak için birçok değişik kavramlar ortaya çıkmıştır. Daniel Bell (1973) tarafından “post-endüstriyel toplum” (veya “endüstri sonrası toplum”) olarak adlandırılan bu yeni toplum için hizmet sınıflı toplum” (Dahrendorf), “enformasyon toplumu” (Masuda), “modernlik sonrası çağ” (Etzioni), “bilgi toplumu” (Drucker), “teknokratik çağ” (Brzezinski) ve “üçüncü dalga” (Toffler) gibi kavramlar da kullanılmıştır. Yeni toplumu tarif etmek için farklı kavramlar ve teoriler üretilse de temelde bu teoriler arasında büyük benzerlikler bulunmaktadır. Kullanılan kavramlardan anlaşılacağı üzere, post-endüstriyel toplum teorik bilgininin önem kazandığı ve bilgi işçilerinin sayısının arttığı, hizmet sektörünün genişlediği, enformasyon teknolojisinin hızla geliştiği ve yaygınlaştığı, modemite ve positivizm kavramlarının sorgulandığı bir toplumdur. Dolayısıyla endüstri toplumunun özellikleri bu yeni toplumu nitelemek için yetersiz kalmaktadır.