Beslenme Okuryazarlığının Hedonik Açlık ve Yeme Davranışına Olan Etkisi

Abstract

Bu araştırma, İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi öğrencilerinin beslenme okuryazarlığı düzeyleri ile hedonik açlık ve yeme davranışları arasındaki ilişkiyi incelemek amacıyla, 123'ü erkek ve 315'i kadın olmak üzere toplam 438 öğrenciyle yürütülmüştür. Veriler, Yetişkinlerde Beslenme Okuryazarlığı Değerlendirme Aracı (YBOYDA), Besin Gücü Ölçeği (BGÖ) ve Hollanda Yeme Davranışı Anketi (DEBQ) kullanılarak yüz yüze anket yöntemiyle toplanmış ve SPSS v27 programı ile analiz edilmiştir. Katılımcıların %81,3'ü yeterli beslenme okuryazarlığına sahip olup, kadınların YBOYDA puanları erkeklerden anlamlı düzeyde yüksektir. Genel katılımcı grubunda, YBOYDA'nın yalnızca "Porsiyon Miktarları" alt faktörü ile "BGÖ toplam" puanı arasında istatistiksel olarak anlamlı, ancak oldukça zayıf düzeyde pozitif bir ilişki gözlenmiştir. Kadın bireylerde bu ilişki sadece "Porsiyon Miktarları" ile "Besin Mevcudiyeti" arasında sınırlı kalmış; BGÖ toplam puanı üzerinde anlamlı bir etki saptanmamıştır. Buna karşılık, erkek bireylerde YBOYDA toplam puanları ve bazı alt faktörler ile BGÖ toplam puanı ve alt boyutları arasında istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif yönlü ilişkiler gözlenmiştir. DEBQ analizlerinde, beslenme okuryazarlığının özellikle erkek bireylerde kısıtlayıcı ve duygusal yemeyi azaltmada etkili olabileceği gözlenmiştir. Erkeklerde, toplam YBOYDA puanları ile birlikte "Genel Beslenme Bilgisi", "Okuduğunu Anlama ve Yorumlama" ve "Gıda Etiketi Okuma ve Temel Matematik" gibi alt faktörler ile kısıtlayıcı ve duygusal yeme davranışları arasında negatif yönde, anlamlı ilişkiler saptanmıştır. Bu sonuçlar, beslenme okuryazarlığının bireylerin yeme davranışları üzerinde sınırlı ama anlamlı etkileri olabileceğini; özellikle erkek bireylerde bu etkinin daha belirgin olduğunu göstermektedir.This study examined the relationship between nutrition literacy, hedonic hunger, and eating behaviors among students at Istanbul Sabahattin Zaim University. A total of 438 students participated — 123 males, 315 females. Data were collected through face-to-face surveys using the Evaluation Instrument of Nutrition Literacy on Adults (EINLA), the Power of Food Scale (PFS), and the Dutch Eating Behavior Questionnaire (DEBQ), and analyzed via SPSS version 27. It was found that 81.3% of participants had adequate nutrition literacy, and females had significantly higher EINLA scores than males. In the overall sample, a statistically significant but very weak positive correlation was observed only between the "Portion Sizes" subscale of EINLA and total PFS score. Among females, this relationship was limited to the "Portion Sizes" and "Food Availability" subscales, with no significant effect on total PFS. In contrast, significant positive correlations were observed between total EINLA scores and some sub-factors, and total PFS scores and subdimensions in males. DEBQ analyses indicated that nutrition literacy might reduce restrictive and emotional eating behaviors, particularly among males. In male participants, increases in total EINLA scores — as well as subscales such as "General Nutrition Information," "Reading Comprehension and Interpretation," and "Reading Food Labels and Basic Mathematics" — were significantly and negatively associated with restrictive and emotional eating. These findings suggest that while nutrition literacy may have limited impact on eating behaviors overall, its influence appears more meaningful — especially among males.