الحوكمة الشرعية في المؤسسات المالية الإسلامية المعاصرة

Abstract

قد تناول البحث بالدراسة موضوع الحوكمة الشرعية في المؤسسات المالية الإسلامية المعاصرة من كل جوانبه، بحيث تم استعراض أهمية الحوكمة الشرعية وواقع وآفاق أنظمة الحوكمة الشرعية وتطورها، والمؤسسات المصدرة لمعايير الحوكمة الشرعية على مستوى العالم وأهم تلك المعايير. وقد اعتمد البحث في ذلك على ما كُتب في الموضوع وما تنشره المؤسسات ذات العلاقة المباشرة، كهيئة المحاسبة والمراجعة للمؤسسات المالية الإسلامية ومجلس الخدمات المالية الإسلامية ومجمع الفقه الإسلامي الدولي. وقد خلص البحث إلى أهمية الحوكمة الشرعية للمؤسسات المالية الإسلامية وضرورة توفر الدول التي تعمل بها مؤسسات الاقتصاد والمالية الإسلامية على نظام للحوكمة الشرعية، واختُتم البحث باقتراح تعديل قرار مجمع الفقه الإسلامي الدولي رقم 177 (19/3) بشأن دور الرقابة الشرعية في ضبط أعمال البنوك الإسلامية: أهميتها، شروطها، طريقة عملها، نظام دولي للحوكمة الشرعية، وهو ما يؤدي إلى مواكبة مستجدات وتطورات الصناعة المالية الإسلامية، وهذا يؤدي إلى تنقية تطبيقات الصناعة المالية الإسلامية من كل الشوائب والحِيَل التي تعتري بعضها على مستوى العالم.

Bu çalışma, çağdaş İslami finans kurumlarında şeri yönetişim (şeri kurumsal yönetim) konusunu tüm yönleriyle ele almıştır. Bu kapsamda şeri yönetişimin önemi, şeri yönetişim sistemlerinin mevcut durumu, geleceği ve gelişimi ile dünya genelinde şeri yönetişim standartlarını yayımlayan kurumlar ve bu standartların en önemlileri incelenmiştir. Araştırma; İslami Finansal Kurumlar Muhasebe ve Denetim Örgütü (AAOIFI), İslami Finansal Hizmetler Kurulu (IFSB) ve Uluslararası İslam Fıkıh Akademisi gibi doğrudan ilgili kurumların yayımladığı dokümanlara ve bu alanda yazılan literatüre dayanmaktadır. Çalışma, İslami finans kurumları için şeri yönetişimin önemini ve İslami ekonomi ve finans kurumlarının faaliyet gösterdiği ülkelerde bir şeri yönetişim sisteminin bulunmasının gerekliliğini ortaya koymuştur. Araştırma, Uluslararası İslam Fıkıh Akademisi'nin "Katılım/İslam Bankalarının İşleyişinin Denetlenmesinde Şeri Denetimin Rolü: Önemi, Şartları, Çalışma Yöntemi ve Uluslararası Şeri Yönetişim Sistemi" hakkındaki 177 (19/3) sayılı kararının değiştirilmesi teklifiyle son bulmaktadır. Bu teklif, İslami finans sektöründeki yeni gelişmelere ayak uydurulmasını ve dünya genelinde bazı uygulamalara karışan hile ve kusurlardan İslami finans sektörünün arındırılmasını sağlamayı amaçlamaktadır.

This study comprehensively addresses the topic of Shariah governance in contemporary Islamic financial institutions. It explores the importance of Shariah governance, the reality and prospects of Shariah governance systems and their development, as well as the international standard-setting bodies and their key standards. The research relies on existing literature and publications from directly relevant institutions, such as the Accounting and Auditing Organization for Islamic Financial Institutions (AAOIFI), the Islamic Financial Services Board (IFSB), and the International Islamic Fiqh Academy. The study concludes with the vital importance of Shariah governance for Islamic financial institutions and highlights the necessity for countries hosting Islamic economic and financial institutions to establish a robust Shariah governance framework. Finally, the research concludes by proposing an amendment to Resolution No. 177 (19/3) of the International Islamic Fiqh Academy regarding the role of Shariah supervision in regulating Islamic banks—its importance, conditions, modus operandi, and an international Shariah governance framework—to keep pace with the latest developments in the Islamic financial industry and purge its applications of improper practices and legal stratagems (hiyal) worldwide