İlk Dönem Şiî-Usûlî Çevrenin Kur’ân’ın İʿcâzı Meselesine Bakışı

Abstract

Metin analizi yöntemi ile hazırlanan bu çalışmada ilk dönem Şiî-Usûlî ulemanın iʿcâzu’l- Kur’ân konusuna bakışı; Kur’an’ın benzerinin oluşturulmasında insanoğlunu âciz bırakan yönü belirlemeye ilişkin ortaya koydukları görüşleri ele alınmaktadır. Bu çerçevede Şeyh Müfid (ö. 413/1055), Şerif Radî (ö. 412/1054) Şerif Murtazâ (ö. 433/1041), Takıyyüddin Halebî (ö. 447/1022) Şeyh Tûsî (ö. 460/1067), İbn Sinan Hafâcî (ö. 466/1073), Tabersî (ö. 249/1124), Ebu’l-Fütûh Râzî (ö. 224/1128) ve Kutbuddin Râvendî’nin (ö. 273/1179) görüşlerine yer verilmektedir. Görüş açıları iki başlıkta anlatılmaktadır. Buna göre Arapların Kur’an’ın benzerini getirmede Allah tarafından engellendikleri düşüncesini (sarfe) savunanların perspektifi bir başlıkta, bahsedilen âcizliğin Kur’an’ın sahip olduğu erişilemez derecedeki edebi üstünlükten kaynaklandığını benimseyenlerin bakış açısı ise diğer bir başlıkta işlenmektedir. Söz konusu başlıklardan önce sırasıyla Şiîlik’te Ahbâri-Usûlî ayrımına temas edilmekte iʿcâzu’l-Kur’an bağlamında kullanılan kavramların çerçevesi çizilmekte ve iʿcâza konu olan ayetlerin Usûlî pencereden nüzul sırası incelenmektedir.

This inquiry, prepared by text analysing method, discusses the approach of Shii-Usuli scholars towards the issue of I’jaz al-Quran and the proposals they introduce to determine the aspect that renders humanity incapable in generating a similar text to Quran. Within this framework, the approaches of Shaykh Mufid (d. 413/1022), Sherif Radi (d. 415/1025), Sherif Murtada (d. 433/1041), Takiyyuddin Halabi (d. 447/1055), Shaykh Tusi (d. 460/1067), Ibn Sinan Khafaci (d. 466/1073), Tabarsi (d. 249/1124), Abu’l Futuh Razi (d. 224/1128), Qutbuddin Rawandi (d. 573/1178) are presented. Their interpretations are laid out under two headings. In this conceptual framework, the perspective of those who advocate the idea that the Arab were restrained by Allah from constructing a content similar to Quran (sarfe) is integrated in one heading, and the stance of who adopt that the perceived inadequacy is attributed to the inaccessible degree of literary excellence of the Quran is explicated under another heading. Before the aformentioned titles are deliberated, the Akhbari-Usuli dinstinction in Shi’ism is touched upon, the chronological order of the verses relevent to I’jaz is examined from the Usuli viewpoint, and ultimately the conceptual framework concerning the I’jaz al-Quran perception is outlined.