Osmanlı defter ve mezar taşı araştırmalarında kapıkulu piyadelerinin tespit kriterlerinin incelenmesi

Abstract

Bu çalışma Osmanlı defter ve mezar taşı araştırmalarında kapıkulu piyadelerinin tespit kriterlerini inceleme amacıyla hazırlanmıştır. Çalışma kapıkulu piyade ocaklarının ihdas edildiği on dördüncü yüzyıl ile ilga edildiği 14 Haziran 1826 tarihiyle sınırlandırılmıştır. Konunun etraflıca ortaya konulabilmesi adına araştırmanın örneklemi Osmanlı dönemi mezar taşları, arşiv belgeleri, dönem kronikleri, yerli ve yabancı seyahatnameler ve çağdaş araştırmacıların çalışmaları olarak belirlenmiştir. Çalışma sonunda bazı araştırmaların iddia ettiğinin aksine yeniçeri tabirinin kapıkullarının hepsini yahut sadece piyade kısmını kapsamadığı, tıpkı kapıkulu piyade ocaklarını oluşturan Cebeci, Topçu, Top Arabacı, Lağımcı ve Humbaracı Ocakları gibi müstakil bir özelliğe sahip olduğu anlaşılmıştır. Bu sonuç, bugüne değin oluşturulan istatistiklerin son derece indirgemeci olduğu gibi bünyesinde pek çok problemi barındırdığını ve yapılan çalışmalardaki hataların da bu indirgemeci bakış açısından kaynaklandığını göstermiştir. Araştırmanın nihayetinde elde edilen diğer sonuçlar ise bugüne değin yeniçerileri tespitte kullanılan beşe, racil, bölükbaşı gibi unvanların, dardağan, kalafat, kuka gibi başlıkların ve nişanların yeniçeriler dışında da kullanılmakta olduğu, diğer bir tabirle kesinlik taşımadığıdır. Dolayısıyla bu kriterler baz alınarak oluşturulan istatistik tablolarının ve bu verilerden hareketle verilen hükümlerin tekrardan düzenlenmesi gerektiği anlaşılmıştır.

This study was prepared to examine the detection criteria of the Kapıkulu infantry in Ottoman defterology and gravestone studies. The study was limited to the fourteenth century when the Kapıkulu infantry corps was formed and to the date of 14 June 1826, when it was abolished. To reveal the subject in detail, the sample of the research was determined as Ottoman period tombstones, archival documents, period chronicles, local and foreign travelogues, and the works of contemporary researchers. At the end of the study, it was understood that contrary to what some researchers claim, the term yeniçeri includes neither only the infantry part of Kapıkulu nor all Kapıkulu, but that it has an independent feature just like the Cebeci, Topçu, Top Arabacı, Lağımcı and Humbaracı corps that make up the Kapıkulu infantry corps. This result showed that the statistics created so far are extremely reductionist and contain many problems and the errors in the studies are due to this reductionist perspective. Other results obtained at the end of the research are that titles such as beşe, racil, bölükbaşı, hoods such as dardağan, kalafat, kuka and badges used to identify yeniçeries until today are also used for other corps outside of the yeniçeries, in other words, they are not certain. Therefore, it has been understood that the statistical tables created based on these criteria and the conclusions drawn based on these data should be rearranged.