Türk Telif Hukukunda Müstakbel Hak ve Yetkilerden Vazgeçme ve Devir Yasağı

Abstract

5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) eser sahibine manevi haklar dışında işleme, çoğaltma, yayma, temsil ve umuma iletim adları altında mali haklar tanımıştır. Bu haklar Kanunun 21 ila 25. Maddesinde tâdat edilmiştir. Bağlantılı hak sahiplerine tanınan malî haklar da 80. maddede aynı şekilde tâdat edilmiştir. Eser sahibine ve bağlantılı hak sahiplerine tanınan hakların mezkûr maddelerde belirtilenlerden ibaret olduğunu bizatihi kanun koyucu açıklamıştır (FSEK 20). O nedenle bir eser üzerinde sonradan ortaya çıkan yeni bir yararlanma tarzının malî hak olarak tavsif edilebilmesi kanunî düzenlemeyi gerektirir. Diğer bir deyimle, yürürlükteki kanunda mevcut olmayan yeni bir yaralanma tarzının malî hak olarak ihdası ancak bir yasa hükmüyle mümkündür. Malî haklardan her biri birden fazla istifade türünü ihtiva edebilir. Meselâ FSEK Madde 6’da zikredilen tüm yararlanma biçimleri Madde 21’de düzenlenen işleme hakkının şümulüne dâhildir. Bir eserin fizikî nüshalarının satımı, dağıtımı, kiralanması ve kamuya ödünç verilmesi de yayma hakkının kapsamına girer. Temsil ise, eserin okunması, çalınması, söylenmesi ve oynanması gibi yararlanma biçimlerinden oluşur. Eserin radyo, televizyon veya başka bir elektronik vasıtayla yayınlanması, yayınların yeniden iletimi, internet ortamında erişime sunulması gibi kullanım biçimleri de umuma iletim hakkının kapsamında olan yararlanma şekilleridir. Acaba bir fikir ve sanat eseri üzerindeki malî haklara dair sözleşmeyle hâlihazırda yürürlükte olan kanun hükümlerine göre malî hak vasfı bulunmayıp da gelecekte yapılacak bir yasal düzenlemeyle malî hak olarak kabul edilebilecek muhtemel veya müstakbel bir yararlanma tarzının devir ve temliki taahhüt olunabilir mi? FSEK bu suale “hayır” cevabı vermektedir. Zira Kanunun 51/1. maddesi hükmüne göre “İleride çıkarılacak mevzuatın eser sahibine tanıması muhtemel malî hakların devrine veya bunların başkaları tarafından kullanılmasına müteallik sözleşmeler batıldır.” Aynı maddenin 2. fıkrası ise “İleride çıkarılacak mevzuatla malî hakların şümulünün genişletilmesi veya koruma süresinin uzatılmasından doğacak salahiyetlerden vazgeçmeyi yahut bunların devrini ihtiva eden sözleşmeler hakkında aynı hüküm caridir” hükmünü içermektedir. Buna göre ileride çıkarılacak bir mevzuatla; (i) eser sahibine tanınması muhtemel malî hakların ve kullanma yetkilerinin devrini, (ii) malî hakların şümulünün genişletilmesinden doğan yetkilerden vazgeçmeyi veya bunları devrini, (iii) malî hakların koruma süresinin uzatılmasından doğacak salahiyetlerden vazgeçmeyi veya bunların başkasına devrini içeren taahhüt muameleleri yapılamaz. Kanun açıkça bunları men etmiştir. O nedenle bu türden sözleşmeler hukuken hüküm ifade etmez; mutlak butlanla batıldır. İşte bu tebliğin konusunu, vazgeçilmesi ve temliki caiz olmayan bahse konu hâller ile bunun hüküm ve sonuçları oluşturmaktadır.The Law No. 5846 on Intellectual and Artistic Works (TCC-Turkish Copyright Code) has granted the owner of the work financial rights under the names of adaptation, reproduction, dissemination, representation and transmission to the public, apart from moral rights. These rights are enshrined in Articles 21 to 25 of the Law. The financial rights granted to the related right holders are also restored in the same way in Article 80. The legislator himself has declared that the rights granted to the owner of the work and related rights holders consist of those specified in the aforementioned articles (Art. 20 of TCC). For this reason, it requires legal regulation to be able to describe a new way of benefiting later on a work as a financial right. In other words, the creation of a new type of benefit that is not available in the current law as a financial right is only possible by enacting a new legal provision. Each of the financial rights may contain more than one type of benefit. For example, all forms of exploitation mentioned in Article 6 of TCC are included in the scope of the adaptation right regulated in Article 21. The sale, distribution, rental and public lending of physical copies of a work also fall within the scope of the right to disseminate. Representation, on the other hand, consists of the forms of utilization such as reading, playing, singing and staging the work. The forms of use such as broadcasting the work by radio, television or any other electronic means, retransmission of broadcasts, and making it accessible on the internet are also forms of utilization within the scope of the right of public transmission. Is it possible to undertake the transfer and assignment of a potential or future way of benefiting, which does not qualify as a financial right according to the provisions of the law in force, but can be accepted as a financial right with a future legal arrangement, with a contract on financial rights on an intellectual and artistic work? The TCC gives a “no” answer to this question. Because, according to the provision of Article 51/1 of the Law, “Contracts regarding the transfer of financial rights that are likely to be granted to the author by the legislation to be enacted in the future or their use by others are void.” The second paragraph of the same Article includes the provision that "The same provision is valid for contracts that include waiving or transferring the powers arising from the extension of the scope of financial rights or the extension of the protection period with the legislation to be enacted in the future". Accordingly, with a legislation to be issued in the future; commitment transactions including (i) transfer of financial rights and usage authorizations that are likely to be granted to the owner of the work, (ii) waiving or transferring the powers arising from the expansion of the scope of financial rights, (iii) waiving the powers arising from the extension of the protection period of the financial rights or transferring them to another person cannot be made. The law explicitly prohibits them. Therefore, such contracts are not legally enforceable because they are strictly null and void. Here, the subject of this symposium statement is the situations that are not permissible to be waived and assigned, as well as its legal consequences.