Öğretmen özerkliğinin örgütsel vatandaşlık davranışına etkisi: Mesleki benlik saygısının aracılık rolü

Abstract

Bu araştırmanın amacı; öğretmen özerkliğinin, örgütsel vatandaşlık davranışına etkisinde, mesleki benlik saygısının aracılık rolünü belirlemektir. Araştırmada ayrıca öğretmenlerin; öğretmen özerkliği davranışlarının, örgütsel vatandaşlık düzeylerinin ve mesleki benlik saygı düzeylerinin kategorik değişkenlerine göre anlamlı düzeyde farklılaşıp farklılaşmadığına bakılmıştır. Araştırma modeli ilişkisel tarama modelidir. Araştırmanın örneklemi, 2018-2019 öğretim yılında, İstanbul ili Bağcılar, Bahçelievler, Bakırköy ve Esenler ilçelerinde devlet ve vakıf okullarında görev yapmakta olan 646 öğretmendir. Araştırmada veri toplama aracı olarak kişisel bilgi formu, "Öğretmen Özerkliği Ölçeği", "Örgütsel Vatandaşlık Davranışı Ölçeği" ve "Mesleki Benlik Saygısı Ölçeği" kullanılmıştır. Araştırma verileri SPSS 25.0 paket programı ile incelenmiştir. Öğretmenlerin demografik özelliklere göre dağılımların belirlenmesi amacıyla frekans ve yüzde hesaplanmıştır. Ölçekler ve alt boyutlarından alınan puanların aritmetik ortalama ve standart sapma değerleri incelenmiştir. Ölçeklerin demografik değişkenlere göre anlamlı fark gösterip göstermediği belirlenirken verilerin dağılımlarının normal olması sonucu 2'li grup karşılaştırmasında ilişkisiz örneklemler t-testi, 2'den fazla grup karşılaştırmasında tek yönlü varyans analizi (ANOVA) uygulanmıştır. Değişkenler arasındaki ilişkilerin incelenmesinde pearson korelasyon analizi uygulanmıştır. Aracılık etkisinin incelenmesinde ise regresyon analizi kullanılmıştır. Analiz sonucunda; öğretmen özerkliği alt boyutlarının, örgütsel vatandaşlık davranışı alt boyutlarının ve mesleki benlik saygısı düzeylerinin sosyo-demografik özelliklere göre farklılık gösterdiği belirlenmiştir. Aracılık etkisini ölçmeye yönelik analizlerde ise özerkliğin mesleki aygı üzerinde pozitif etkili olduğu ancak aracı değişken modele dahil edildiğinde özerkliğin, örgütsel vatandaşlık davranışı üzerindeki etkisinin azaldığı gözlemlenmiştir. Çalışmanın sonunda ise öğretmenlerin kendilerini geliştirmeleri kapsamında aldıkları mesleki eğitimlerin belirli kriterler doğrultusunda ödüllendirilmeleri, öğretmenlerin ders kitabı seçimi ve dersin içeriğinin belirlenmesinde daha özerk olabilecekleri değişiklikler yapılabilir şeklinde önerilerde bulunulmuştur.

The purpose of this research; to determine the mediating role of professional self-esteem in the effect of teacher autonomy on organizational citizenship behavior. In the research, teachers also; it was examined whether teacher autonomy behaviors, organizational citizenship levels and professional self-esteem levels differ significantly according to categorical variables. The research model is relational screening model. The sample of the study is 646 teachers working in state and foundation schools in Bağcılar, Bahçelievler, Bakırköy and Esenler districts of İstanbul in 2018-2019 academic year. Personal information form"Teacher Autonomy Scale", sel Organizational Citizenship Behavior Scale" and "Professional Self Esteem Scale "were used as data collection tools. Research data were analyzed with SPSS 25.0 package program. Frequency and percentage were calculated in order to determine the distributions according to the demographic characteristics of the teachers. The arithmetic mean and standard deviation values of the scores obtained from the scales and its sub-dimensions were examined. While determining whether the scales show significant difference according to demographic variables, as a result of the normal distribution of the data, unrelated samples t-test was used in 2-group comparison, and one-way variance analysis (ANOVA) was used in more than 2 group comparison. Pearson correlation analysis was used to examine the relationships between variables. Regression analysis was used to investigate mediation effect. As a result of the analysis; teacher autonomy sub-dimensions, organizational citizenship behavior sub-dimensions and professional self-level differed according to socio-demographic characteristics. In the analyzes aimed at measuring the mediation effect, it was observed that autonomy had a positive effect on professional respect, but when the mediator variable was included in the model, the effect of autonomy on organizational citizenship behavior decreased. At the end of the study, suggestions were made to reward the vocational trainings that teachers received within the scope of their self-development in line with certain criteria, to make changes in the choice of teachers' textbooks and to determine the content of the lesson.