Atatürk dönemi tekstil sanayiinin gelişimi

Abstract

Anadolu'da tekstilin kökeni oldukça eski zamanlara kadar uzanmaktadır ve Türklerin Anadolu'ya gelmesiyle birlikte daha da gelişmiştir. Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde dokumacılık sanayi, ekonominin bel kemiği haline gelmiştir. Üretilen tekstil malzemeleri sadece iç pazar ihtiyaçlarını karşılamakla kalmamış, aynı zamanda ülke dışına da ihraç edilmiştir. Ancak, Osmanlı Devleti 18. yüzyılda Avrupa'da sanayi alanındaki ilerlemelere ayak uyduramayarak bu ilerlemenin gerisinde kalmıştır. Cumhuriyet döneminde ise çöken ekonominin canlandırılması amacıyla çeşitli atılımlar başlatılmış ve uygulanabilmesi için kolaylaştırıcı kanunlar çıkarılmıştır. Ekonomik kalkınma için en etkili yolun sanayileşme olduğu öngörülmüş ve bu bağlamda çalışmalara hız verilmiştir. Sanayileşme sürecinde öncü sektörlerden biri, tekstil sektörü olmuştur. Bu süreçte yabancı devletlerden kredi ve uygulama konusunda destek alınmış ve tekstil sanayisini yönetmek üzere Sümerbank kurulmuştur. Sümerbank, Osmanlı'dan kalan birkaç fabrika ile çalışmalarına başlamış ve yeni fabrikaların kurulumunu başlatmıştır. Bu çalışmanın temel amacı, Cumhuriyet döneminde tekstil sanayindeki gelişmeleri akademik bir perspektifle incelemektir. Sümerbank çatısı altında kurulan Kayseri Bez Fabrikası, Nazilli Basma Fabrikası, Ereğli Bez Fabrikası, Bursa Merinos Fabrikası, Malatya Bez Fabrikaları gibi tesisler, tekstil sanayisinin ilerlemesinde öncü bir rol oynamışlardır. Bu fabrikalar, istihdam yaratmış, milli ekonominin gelişmesine katkıda bulunmuş ve aynı zamanda sosyo-kültürel alanda da önemli etkiler yaratmıştır. Sümerbank bünyesinde çalışan fabrika işçilerinin çalışma dışındaki zamanlarında kültürel ve sanatsal faaliyetlere katılma imkanları, işçilerin sosyal ve kültürel açıdan kendilerini geliştirmelerine olanak tanımıştır.

The origin of textiles in Anatolia extends back to ancient times and further flourished with the arrival of the Turks in Anatolia. During the Seljuk and Ottoman periods, the textile industry became backbone of the economy. The textiles produced not only met domestic market needs but were also exported abroad. However, the Ottoman Empire fell behind the industrial advancements in Europe in the 18th century, unable to keep pace with progress in the field of industry. In the Republic era, various initiatives were launched to revive the collapsing economy, and facilitating laws were enacted for their implementation. Recognizing industrilization as the most effective path for economic development, efforts were intensified in this regard. One of the leading sectors in the industrilization process was the textile industry. Support, both in terms of credit and expertise, was sought from foreign countries, leading to the establishment of Sümerbank to oversee the textile industry. Sümerbank commenced its operations with a few factories inherited from the Ottoman era initiated the establishment of factories. The primary objective of this study is to academically scrutinize the developments in the textile industry during the Republic era. Facilities established under the umbrella of Sümerbank, such as the Kayseri Cotton Factory, Nazilli Printing Factory, Ereğli Cotton Factory, Bursa Merinos Factory, and Malatya Cotton Factories, played a pioneering role in advancing the textile industry. These factories not only generated employment and contributed to the development of the national economy but also had significant socio-cultural impacts. The opportunities for factory workers employed by Sümerbank to engage in cultural artistic activities during their non-working hours facilitated their social and cultural development.