Türkçe öğrenme ve öğretmenin anlamı ve önemi

Abstract

Dünya, milyonlarca tür canlıya ev sahipliği yapan bir yer iken dünyanın içinde bulunduğu yapı ve durum gözlemlendiğinde bunun genel olarak insanoğlu tarafından şekillendirildiği görülmektedir. Kıtaları fetheden, canlıları ve bitkileri kendi gıda ihtiyacı için yetiştirip tüketen, nehirlerin önüne setler kurup elektrik üreten ya da uzaya yeni gezegenler aramak için uydular gönderen tek tür insanoğludur. Aslında bir aslan ya da ayı ile insanı karşı karşıya getirdiğimizde fiziksel üstünlüğü neticesinde kazanan tabii ki aslan ya da ayı olacaktır. Doğada yaşayabilmek için elbise üretmek durumunda olan tek canlı da insandır. Peki, bu fiziksel olarak zayıf canlı türü nasıl oldu da dünyadaki canlı yaşamına bu kadar hükmedebilen bir seviyeye gelebildi? Harari (2016) bunu insanların soyut kavramlar üretip bunların etrafında hızlı ve çok büyük sayıda olacak şekilde örgütlenebilmesine bağlar. Bu soyut kavramların oluşturulması ve çok büyük kitleler tarafından anlaşılıp benimsenmesi de dil ile sağlanabilmektedir. İnsanın türdeşleri ile konuşup iletişim kurabilen tek canlı türü olduğu düşünülürdü ancak yapılan birçok araştırma farklı canlı türlerinin de kendi aralarında bir iletişim diline sahip olduğunu ortaya koymuştur. Örneğin Altmann (2005) Vervet maymunlarının kartal saldırısına karşı diğerlerini uyarmak için ya da gece annesiyle yatmak isteyen yavru maymunun reddedildiği belirli durumlara yönelik belirli seslerin çıkarıldığını örnek verir. Fakat bu seslenmeleri dil olarak kabul edebilir miyiz? Altmann bu seslenmeleri dilden ziyade basit iletişim olarak tanımlamaktadır. Harari (2016) de aynı şekilde hayvanların sahip oldukları dilleriyle sadece “Dikkat et! Aslan!” gibi bir uyarı gönderebilmelerine karşın, insanların dillerindeki esneklik ve derinlik sayesinde arkadaşlarına “sabah saatlerinde nehrin kıvrım yaptığı yerde bir bizon sürüsünü takip eden bir aslan” gördüğü şeklinde ayrıntılar verebileceğini belirtir. Bunun neticesinde hayvanların sahip oldukları iletişim becerileri, onların en fazla sürüler halinde yaşamalarını sağlarken insanların dil yetisindeki bu esneklik ve derinlik, yüz milyonlarca insanın aynı sistemleri kullanarak oluşturduğu dilleri, yazı sistemlerini, kültürleri ve bir arada yaşadıkları ülkeleri oluşturabilmektedir. İnsanoğluna ait bu çarpıcı nitelik karmaşık bir konuşma sistemi oluşturmakla kalmamış konuşma eylemi ya da becerisinin ötesinde bir zihin dünyası ve o zihin dünyasının şekillendirdiği bir varlık âlemi yaratmasını olanaklı kılmıştır. Bu anlam zemininde söylenilebilir ki dil, sadece büyük insan kitlelerini bir araya getiren soyut kavramları oluşturmamış, aynı zamanda kültürleri ve medeniyetleri şekillendirip bunları gelecek nesillere aktarmada bir araç olarak da kullanılmıştır. Bu nedenle dili, görünen yüzü olan iletişim işlevine indirgemenin birçok önemli özelliğini ve işlevini görmezden gelmek olduğu belirtilmektedir (Toklu, 2013). İnsanlar açısından evrensel olmanın yanında içselleştirilmiş bir olgu olan dili, insan türünün en önemli ortak paydası olarak görmek gerekir (Onan, 2017). Dolayısıyla, kitabın bu bölümünde yer verilen Türkçe öğrenmenin ve öğretmenin anlamı konusuna değinmeden önce dilin mahiyeti ve hayatımızdaki yerinin irdelenmesi gerekmektedir. Bu sayede Türkçeyi zaten edinerek ilkokula gelen bir çocuğa üniversite sıraları dâhil olmak üzere neden Türkçe dersi verdiğimiz ya da yabancılara Türkçeyi öğretmek, kültürümüzü tanıtmak için neden bu denli bir çaba harcadığımız konularına açıklığa kavuşturabiliriz.