Sağlık Çalışanlarında İşyeri Zorbalığının, İş Yeri Performansı ve Yaşam Kalitesi Üzerindeki Etkilerinin İncelenmesi

Abstract

İşyeri zorbalığı (mobbing), sağlık sektöründe çalışan bireylerin maruz kaldığı önemli psikososyal risklerden biridir. Zorbalık, sistematik, sürekli ve kasıtlı olarak uygulanan; bireyin mesleki itibarını, psikolojik bütünlüğünü ve iş doyumunu tehdit eden olumsuz davranışların bütünüdür (Einarsen, Hoel, Zapf ve Cooper, 2011). Özellikle sağlık çalışanları, yoğun iş temposu, vardiyalı çalışma düzeni ve hasta-ziyaretçi etkileşimi nedeniyle bu tür davranışlara karşı daha savunmasızdır (Yıldırım ve Yıldırım, 2007). Bu araştırmanın temel amacı, sağlık çalışanlarının iş yerinde maruz kaldıkları zorbalık davranışlarının iş performansları ve yaşam kaliteleri üzerindeki etkilerini incelemektir. Araştırmada nicel yöntem benimsenmiş ve İstanbul ilinde görev yapan sağlık çalışanlarından anket yoluyla veri toplanmıştır. Veriler SPSS programı aracılığıyla analiz edilmiştir. Ölçme araçları olarak “İşyeri Zorbalığı Ölçeği” (Aydın ve Öcel, 2009), “Çalışanlar için Yaşam Kalitesi Ölçeği” (Yeşil ve ark., 2010) ve “Bireysel İş Performans Ölçeği” kullanılmıştır. Zorbalık, mağdura yönelik kasıtlı, sürekli ve uzun süreli olumsuz davranışların sergilendiği, örgütsel ortamda huzursuzluk yaratan bir süreçtir. Mobbinge maruz kalan bireylerin sadece iş verimliliği değil, aynı zamanda yaşam kalitesi de ciddi şekilde zarar görebilmektedir. Özellikle sağlık sektörü, hizmetin doğası gereği yüksek stres, hızlı karar alma zorunluluğu ve yoğun iş yükü nedeniyle zorbalığın sıklıkla yaşandığı meslek gruplarından biridir. Hemşireler, doktorlar ve diğer sağlık profesyonelleri, hem yatay (eşitler arası) hem de dikey (ast-üst ilişkileri) zorbalıklara maruz kalabilmektedir (Yıldırım ve Yıldırım, 2007). Araştırmalar, sağlık çalışanları arasında işyeri zorbalığına maruz kalma oranının diğer sektörlere kıyasla daha yüksek olduğunu ve bu durumun çalışanların motivasyonunu, bağlılığını ve işten ayrılma niyetini olumsuz yönde etkilediğini göstermektedir (Einarsen ve arkadaşları, 2011). Sağlık çalışanlarının yaşadığı bu psikolojik baskı, onların yalnızca iş performansını değil, aynı zamanda genel yaşam kalitelerini de olumsuz yönde etkilemektedir. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) yaşam kalitesini; bireyin kendi yaşamına ilişkin algısı, hedefleri, beklentileri ve içinde bulunduğu kültürel bağlam ışığında değerlendirdiği çok boyutlu bir kavram olarak tanımlamaktadır.Workplace bullying (mobbing) is one of the important psychosocial risks that individuals working in the health sector are exposed to. Bullying is a set of systematic, continuous and intentional negative behaviors that threaten an individual's professional reputation, psychological integrity and job satisfaction (Einarsen, Hoel, Zapf and Cooper, 2011). Especially healthcare workers are more vulnerable to such behaviors due to their busy work schedule, shift work and patient-visitor interaction (Yıldırım and Yıldırım, 2007). The main purpose of this study is to examine the effects of bullying behaviors that healthcare workers are exposed to at work on their job performance and quality of life. The quantitative method was adopted in the study and data were collected from healthcare workers working in Istanbul province through a questionnaire. The data were analyzed through SPSS program. “Workplace Bullying Scale” (Aydın and Öcel, 2009), ‘Quality of Life Scale for Employees’ (Yeşil et al., 2010) and ‘Individual Job Performance Scale’ were used as measurement tools. Bullying is a process in which deliberate, continuous and long-term negative behaviors are exhibited towards the victim, creating unrest in the organizational environment. Not only the work efficiency but also the quality of life of individuals exposed to mobbing can be seriously damaged. In particular, the health sector is one of the professional groups where bullying is frequently experienced due to the high stress, necessity to make quick decisions and intense workload due to the nature of the service. Nurses, doctors and other health professionals can be exposed to both horizontal (between equals) and vertical (subordinate-superior relationships) bullying (Yıldırım and Yıldırım, 2007). Research shows that the rate of exposure to workplace bullying is higher among healthcare professionals compared to other sectors and that this situation negatively affects employees' motivation, commitment and turnover intention (Einarsen et al., 2011). This psychological pressure experienced by healthcare workers negatively affects not only their job performance but also their overall quality of life. The World Health Organization (WHO) defines quality of life as a multidimensional concept that an individual evaluates in the light of his/her perception of his/her own life, goals, expectations and the cultural context in which he/she lives.