أسواق الأوراق المالية الإسلامية "البورصة" وآثارها في منظور المقاصد المالية للشريعة الإسلامية

Abstract

Araştırmamız İslam hukukunun finansal hedeflerini ve İslami menkul kıymetler piyasalarının bu hedefleri gerçekleştirme kabiliyetini; ayrıca İslami menkul kıymetler piyasalarında mümkün olan en yüksek ekonomik verimlilik düzeyine ulaşabilmek için ele alınması gereken hususları açıklamayı hedeflemektedir. Çalışmamızda, alimlerin konu ile ilgili görüşleri, bu husustaki delillerinin toplanması ve sonucunda İslam hukukunun gerçekleştirmeye çalıştığı finansal hedeflere ulaşılması suretiyle, İslam hukukunun finansal hedeflerinin belirlenmesi noktasında tümevarım yaklaşımı uygulanmıştır. Öte yandan araştırmamız, finansal piyasaların varlığının gerekçeleri ve bu piyasalara yöneltilen temel eleştirileri de ortaya koymuş; akabinde bir yandan bu gerekçe ve eleştiriler arasındaki ilişki boyutunu ve diğer yandan bunların İslam hukukunun finansal hedefleri ile ilişkisini tartışmıştır. Çalışmamızın vardığı en önemli sonuçlar, İslami menkul kıymetler piyasalarında İslam hukukunun finansal hedeflerinin ihlaline neden olan birçok sorun olduğunu ortaya koymuştur. Bunun ışığında çalışmamız bu eksiklikleri gidermek için bir dizi öneri sunmaktadır. Bu önerilerin en öne çıkanları arasında, menkul kıymetler piyasalarında ortaya çıkan sorunlu noktaların birçoğu ile ilişkili olması nedeniyle fiyat farklılıkları üzerine spekülasyon olgusunu sona erdirmek için etkili mekanizmalar bulunması gerektiği yer almıştır. Öte yandan çalışmamız İslami menkul kıymetler piyasalarında ekonomik sektörlerin paylarındaki dengesizliği, ümmetin önceliklerini dikkate alacak şekilde gidermek için mekanizmalar geliştirilmesi gerektiğini de önermiştir. Ayrıca nominal değer ve defter değerleri arasındaki büyük fark sorununa çözüm getirilerek, birden fazla değer olgusunu ortadan kaldırma ihtiyacının söz konusu olduğu tespit edilmiştir.

The study aimed to indicate the financial objectives of Islamic law, the ability range to which Islamic stock markets can achieve these objectives, as well as to indicate the aspects that need to be addressed to reach the greatest possible level of economic effectiveness in Islamic stock markets. The study relied on the inductive approach to determining the financial objectives of Islamic law by collecting the statements of scholars their and evidence in this regard, and to determine what Islamic law meant to achieve the financial objectives of Islamic law. The study also extrapolated the rational reasons for the existence of stock markets and the substantial criticisms directed at them, thereby discussing the extent to which there is a relationship between these rational reasons and criticisms on the one hand and the financial purposes of Islamic law on the other hand. The most important results of the study showed that there were many problems in the Islamic stock markets that disrupted the financial objectives of Islamic law. In light of this, the study made a set of proposed recommendations to address shortcomings. One of the most prominent of these recommendations is the need to find effective mechanisms to end the phenomenon of price differential speculation, as it is related to most of the corruptions achieved in the stock markets. The study also recommended the need to develop mechanisms to address the imbalance in the shares of economic sectors in Islamic stock markets, ensuring that the priorities of the nation are taken into account. In addition, the phenomenon of multi-values of the same asset should be reduced by finding a solution to the problem of the large differences between the nominal and book values.